Dwa bieguny układu

Gdyby w kompozycji Warszawy udało się doprowadzić do wielokrotnego, czytelnego sprzężenia ciągu Belweder - Zamek z arterią ulicy Marszałkowskiej na całej ich długości, gdyby udało się wytworzyć system ogniw poprzecznych i powiązań widokowych ujawniających genetyczną więź dwu tych arterii stołecznych, wówczas i układ stolicy zaliczylibyśmy do tej grupy rozwiązań widząc w nim wyrastanie nowego, dominującego dziś założenia nowoczesnej arterii i jej kolosalnego placu ze starego założenia liniowego drogi królewskiej, z nanizanych na nią placów i akcentów sylwetowych (program uprawnienia budowlane na komputer). W warunkach gdy istnieją przesłanki takiego ukształtowania kompozycji centrum Warszawy, osiągnięcie go wydawałoby się bardzo korzystne dla pogłębienia jedności starego i nowego, dla dalszego scementowania systemu kompozycyjnego śródmieścia i co za tym idzie spotęgowania jego siły emocjonalnej (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Najwybitniejszym, klasycznym nieomal przykładem tego typu rozwiązań przestrzennych w urbanistyce polskiej może być śródmieście Gdańska. W odróżnieniu od Warszawy nowe centralne założenie tego miasta, kształtowane przez plac demonstracji i wielki pałac kultury, plasuje się dosłownie tuż za bramami starego Miasta Głównego wyrastając z głównej arterii gdańskiej Starówki - ulicy Długiej (uprawnienia budowlane). Historyczna ta arteria wiąże dwa bieguny układu: z jednej strony zespół Długiego Targu z piętrzącą się nad nim wieżą Ratuszową oraz pobliskim masywem kościoła Mariackiego; z drugiej strony uroczyste wnętrze nowego placu centralnego z wieżowcem pałacu kultury.

Nowe to założenie pięknie wiąże się z czołowymi zabytkami starego Gdańska: w jego układ wchodzi m. in. renesansowa Brama Wysoka, której łuki stworzą w przyszłości świetne ramy dla scenerii nowego założenia oglądanej po wyjściu z ulicy Długiej (program egzamin ustny).

Trafność wyboru koncepcji

Trafność wyboru koncepcji centralnego założenia Gdańska sprawia, że na tej zasadzie planistycznej powstaje szereg konkretnych rozwiązań odznaczających się wysokim poziomem architektonicznym. Do nich należy zaliczyć przede wszystkim opracowanie zespołu architektów gdańskich (J. Chmiel, M. Chomicki, R. Połujan, T. Różański, L. Taraszkiewicz) wyróżnione w konkursie na centrum tego miasta, ujmujące świadomym, konsekwentnym i śmiałym rozwiązaniem problemów dziedzictwa, u którego podstaw leży zrozumienie perspektyw rozwojowych miasta i dążność do zachowania więzi dziedzicznej w jego obliczu architektonicznym (opinie o programie).

Bardzo ciekawe rozwiązania swoistych problemów gdańskich daje również wyróżniona praca J. Łowińskiego, L. Tomaszewskiego, N. Nowaka, W. Strumiłły z osiowo założonym centralnym placem. Obie prace oprócz generalnych decyzji zawierają szereg udatnych fragmentów, w których znajdujemy ciekawe zestawienia dziel gdańskiego gotyku i renesansu z nowoprojektowanymi budowlami (segregator aktów prawnych). Projekty nowego ukształtowania śródmieścia Gdańska dały asumpt do niezmiernie charakterystycznych rozważań nad samym problemem stosunku do dziedzictwa w toku rozbudowy starego grodu, sformułowanych przez recenzenta wielkiego pokazu architektonicznego w r. 1953, prof. Ii. Szmidta.

Podkreśla on, jak fascynujące i trudne jest „zagadnienie kształtowania sylwety wielkiego miasta o prastarych tradycjach gotyckich, miasta szczycącego się wspaniałym masywem zabytkowego zespołu śródmiejskiego w postaci potężnej sylwety katedry, pobliskich kościołów, starych baszt obronnych, monumentalnych bram miejskich, dawnego arsenału i nad wyraz kunsztownej wieży ratuszowej. Patrząc na panoramę starego Gdańska, nawet w dzisiejszej postaci, jeszcze nie całkowicie odbudowaną, trudno sobie uzmysłowić nagły rozrost miasta w formie szeregu nowoczesnych masywów architektonicznych bez przytłoczenia dawnej, pamiętnej ze starych sztychów sylwety (promocja 3 w 1).