Jak zmieniają się przepisy o charakterystyce energetycznej budynków?

Zmiany w przepisach dotyczących charakterystyki energetycznej budynków to jeden z najbardziej dynamicznych obszarów prawa budowlanego ostatnich lat. Wynikają one nie tylko z krajowych potrzeb związanych z kosztami energii i jakością zasobów mieszkaniowych, ale przede wszystkim z konsekwentnie realizowanej polityki klimatycznej Unia Europejska. Dla inwestorów, projektantów, właścicieli nieruchomości oraz osób przygotowujących się do uprawnień budowlanych, zrozumienie kierunku tych zmian staje się dziś absolutnie kluczowe (segregator na egzamin ustny - pytania i opracowane odpowiedzi).

Charakterystyka energetyczna budynku

Jeszcze kilkanaście lat temu charakterystyka energetyczna budynku była traktowana głównie jako formalny załącznik do dokumentacji, często przygotowywany na końcu procesu projektowego. Dziś jest jednym z podstawowych kryteriów oceny jakości budynku, wpływającym na jego wartość rynkową, koszty eksploatacji oraz możliwość użytkowania i sprzedaży. Przepisy w tym zakresie nie tylko się zaostrzają, ale też zmienia się ich filozofia – z podejścia deklaratywnego na realnie weryfikowalne i mierzalne.

Jednym z kluczowych momentów był zwrot w stronę budynków o niemal zerowym zużyciu energii, określanych skrótem nZEB. W polskich przepisach standard ten obowiązuje już od kilku lat dla nowych budynków, jednak jego znaczenie stale rośnie. Obecnie wymagania dotyczące maksymalnego wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną EP są znacznie ostrzejsze niż jeszcze dekadę temu, a projektanci muszą uwzględniać nie tylko izolacyjność przegród, lecz także sprawność instalacji, wentylacji, przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz udział odnawialnych źródeł energii (program TESTY UPRAWNIENIA BUDOWLANE - wersja na komputer).

Poprawa charakterystyki energetycznej

Równolegle zmienia się podejście do istniejących budynków. Coraz większy nacisk kładzie się na modernizację zasobów już wybudowanych, ponieważ to one odpowiadają za największą część zużycia energii. Przepisy zaczynają wyraźniej rozróżniać zakres obowiązków w zależności od skali robót, a pojęcie „istotnej przebudowy” nabiera praktycznego znaczenia. W wielu przypadkach oznacza to konieczność poprawy charakterystyki energetycznej nie tylko modernizowanego elementu, ale całego budynku.

Istotną zmianą, która w ostatnich latach mocno wpłynęła na praktykę rynku nieruchomości, jest rozszerzenie obowiązku posiadania świadectwa charakterystyki energetycznej. Dokument ten przestał być formalnością wymaganą sporadycznie, a stał się obowiązkowy przy sprzedaży i wynajmie budynków oraz lokali. Co więcej, ustawodawca wprowadził realne sankcje za brak świadectwa lub podanie nierzetelnych danych, co znacząco podniosło rangę tego opracowania (segregator aktów prawnych).

Aktualne rozporządzenia

Zmianie uległa również metodologia obliczeń. Aktualne rozporządzenia wprowadzają bardziej szczegółowe i jednoznaczne zasady wyznaczania wskaźników energetycznych, ograniczając pole do dowolnej interpretacji. W praktyce oznacza to większą odpowiedzialność osób sporządzających świadectwa oraz konieczność lepszego powiązania danych projektowych z rzeczywistymi parametrami technicznymi budynku. Coraz częściej mówi się także o kontroli jakości świadectw i eliminowaniu dokumentów sporządzanych wyłącznie „na papierze”.

Kolejnym kierunkiem zmian jest rosnąca rola odnawialnych źródeł energii. Fotowoltaika, pompy ciepła czy systemy rekuperacji nie są już rozwiązaniami dodatkowymi, lecz w wielu przypadkach stają się niezbędne do spełnienia wymagań prawnych. Przepisy nie nakazują wprost stosowania konkretnych technologii, ale tak kształtują wskaźniki graniczne, że bez OZE spełnienie wymagań bywa bardzo trudne lub ekonomicznie nieuzasadnione.

Układ bryły

Zmiany przepisów o charakterystyce energetycznej coraz silniej wpływają również na proces projektowy. Energetyka przestaje być etapem zamykającym projekt, a staje się jednym z pierwszych zagadnień analizowanych na etapie koncepcji. Układ bryły, orientacja względem stron świata, przeszklenia czy rozwiązania materiałowe są dziś oceniane nie tylko pod kątem estetyki i konstrukcji, ale także przyszłego bilansu energetycznego. To wymusza bliższą współpracę architektów, konstruktorów i projektantów instalacji (uprawnienia budowlane).

Warto zwrócić uwagę na zmiany w podejściu do kontroli i egzekwowania przepisów. Wraz z zaostrzaniem wymagań rośnie znaczenie nadzoru, a odpowiedzialność za niespełnienie wymagań energetycznych nie spoczywa już wyłącznie na inwestorze. Coraz częściej dotyczy ona również projektantów i osób pełniących samodzielne funkcje techniczne w budownictwie. Charakterystyka energetyczna przestaje być dokumentem teoretycznym, a staje się elementem realnie ocenianym w procesach administracyjnych i kontrolnych.

Instrumenty finansowe

Zmiany te mają także wymiar ekonomiczny i społeczny. Budynki o lepszej charakterystyce energetycznej generują niższe koszty eksploatacyjne, są bardziej odporne na wahania cen energii i zyskują na wartości rynkowej. Jednocześnie ustawodawca coraz wyraźniej sygnalizuje, że budownictwo wysokoenergochłonne będzie stopniowo wypierane, zarówno poprzez regulacje, jak i instrumenty finansowe, takie jak dotacje czy preferencyjne kredyty (program egzamin ustny).

Budowa i rozbiórki

Patrząc w przyszłość, można spodziewać się dalszego zaostrzania przepisów. Kierunek zmian jest jasno określony: dążenie do budynków niskoemisyjnych, a docelowo zeroemisyjnych w całym cyklu życia. Oznacza to, że charakterystyka energetyczna będzie obejmować nie tylko fazę użytkowania, ale coraz częściej także etap produkcji materiałów, budowy i rozbiórki. Już dziś pojawiają się koncepcje rozszerzania analiz o ślad węglowy budynku, co w kolejnych latach może stać się kolejnym obowiązkiem formalnym (opinie o programie).

Zmieniające się przepisy o charakterystyce energetycznej budynków to zatem nie chwilowy trend, lecz trwała transformacja całego sektora budownictwa. Dla jednych oznacza ona większe wyzwania projektowe i formalne, dla innych szansę na tworzenie lepszych, bardziej nowoczesnych i przyszłościowych obiektów. Jedno jest pewne: energetyka budynków przestała być dodatkiem, a stała się jednym z fundamentów współczesnego prawa budowlanego i projektowania.