Jak zmieniła się rola kierownika budowy w ostatnich 30 latach

Rola kierownika budowy w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad przeszła jedną z najbardziej dynamicznych transformacji spośród wszystkich zawodów związanych z procesem inwestycyjnym. Zmiany ustrojowe, wejście do Unii Europejskiej, rozwój technologii, cyfryzacja dokumentacji, nowe wymagania prawne oraz rosnąca świadomość inwestorów sprawiły, że dzisiejszy kierownik budowy to zupełnie inny specjalista niż ten, który prowadził budowy w latach 90. Choć formalnie nadal pełni on tę samą funkcję zapisaną w Prawie budowlanym, zakres odpowiedzialności, presja decyzyjna i oczekiwania wobec tej roli znacząco się rozszerzyły (segregator na egzamin ustny - pytania i opracowane odpowiedzi).

Dokumentacja projektowa

W latach 90 kierownik budowy był przede wszystkim osobą „techniczną”, często wywodzącą się bezpośrednio z wykonawstwa. Jego zadaniem było pilnowanie, aby obiekt powstał zgodnie z projektem, aby roboty przebiegały w odpowiedniej kolejności oraz by budowa nie zatrzymała się z powodu braków materiałowych lub organizacyjnych. Budowy były znacznie prostsze technologicznie, a dokumentacja projektowa miała mniejszy stopień szczegółowości. Duża część decyzji zapadała bezpośrednio na placu budowy, często w oparciu o doświadczenie i intuicję, a nie o precyzyjne procedury (program TESTY UPRAWNIENIA BUDOWLANE - wersja na komputer).

W tamtym okresie dziennik budowy był prowadzony niemal wyłącznie w formie papierowej i często ograniczał się do lakonicznych wpisów. Kontrole organów nadzoru budowlanego były rzadsze, a odpowiedzialność formalna kierownika budowy, choć zapisana w przepisach, w praktyce nie była tak rygorystycznie egzekwowana jak dziś. Inwestorzy indywidualni zazwyczaj nie posiadali wiedzy technicznej i w dużej mierze polegali na autorytecie kierownika budowy, traktując go jako osobę „od wszystkiego”.

Wymagania normowe i technologiczne

Przełomowym momentem dla zawodu kierownika budowy był początek lat 2000. oraz przygotowania Polski do wejścia do Unii Europejskiej. Nastąpiło stopniowe dostosowywanie przepisów do standardów europejskich, wprowadzono normy zharmonizowane, a następnie Eurokody. Zmieniło to sposób projektowania i realizacji obiektów, a tym samym zwiększyło odpowiedzialność osób pełniących samodzielne funkcje techniczne. Kierownik budowy musiał zacząć rozumieć nie tylko rysunki, ale również założenia obliczeniowe, wymagania normowe i technologiczne (segregator aktów prawnych).

Równolegle zmieniał się rynek inwestycyjny. Pojawili się deweloperzy realizujący duże, wieloetapowe inwestycje mieszkaniowe i komercyjne, a wraz z nimi skomplikowane harmonogramy, umowy oparte na warunkach kontraktowych oraz rozbudowane struktury zarządzania projektem. Kierownik budowy przestał być wyłącznie „szefem placu budowy”, a coraz częściej stał się elementem większego zespołu, w którym musiał współpracować z project managerem, inspektorem nadzoru inwestorskiego, projektantami branżowymi i inwestorem instytucjonalnym.

Czas gwałtownej profesjonalizacji zawodu

Ostatnie kilkanaście lat to czas gwałtownej profesjonalizacji zawodu. Współczesny kierownik budowy musi posiadać nie tylko wiedzę techniczną, ale również kompetencje prawne, organizacyjne i komunikacyjne. Prawo budowlane, rozporządzenia wykonawcze, przepisy BHP, ochrona środowiska, warunki techniczne, a także zapisy umów cywilnoprawnych tworzą gęstą sieć regulacji, w której kierownik budowy porusza się każdego dnia. Każda decyzja, a czasem nawet jej brak, może mieć konsekwencje finansowe, administracyjne lub karne (uprawnienia budowlane).

Zmienił się również sposób dokumentowania procesu budowy. Coraz częściej stosuje się cyfrowe dzienniki budowy, elektroniczny obieg dokumentów, raporty fotograficzne oraz platformy do zarządzania projektem. Kierownik budowy pracuje dziś z tabletem lub smartfonem, analizuje modele BIM, weryfikuje kolizje międzybranżowe i uczestniczy w naradach koordynacyjnych, które jeszcze 20–30 lat temu praktycznie nie istniały. Technologia wymusiła na nim ciągłe podnoszenie kwalifikacji i otwartość na nowe narzędzia.

Autorytet oparty wyłącznie na doświadczeniu

Nie bez znaczenia pozostaje także rosnąca świadomość inwestorów. Zarówno inwestorzy prywatni, jak i instytucjonalni coraz częściej znają swoje prawa, oczekują wysokiej jakości, terminowości i pełnej transparentności. Kierownik budowy musi umieć jasno komunikować ryzyka, tłumaczyć problemy techniczne w sposób zrozumiały dla osób nietechnicznych oraz bronić decyzji podejmowanych na budowie. Autorytet oparty wyłącznie na doświadczeniu ustąpił miejsca autorytetowi opartemu na wiedzy, dokumentach i odpowiedzialności.

W ostatnich latach szczególnego znaczenia nabrała odpowiedzialność prawna kierownika budowy. Organy nadzoru budowlanego znacznie częściej prowadzą kontrole, a postępowania dyscyplinarne w samorządach zawodowych stały się realnym zagrożeniem dla osób, które traktują swoją funkcję wyłącznie formalnie. Podpis „na papierze” bez realnej obecności na budowie przestał być akceptowalny. Kierownik budowy musi faktycznie kierować robotami, reagować na nieprawidłowości i dokumentować swoje działania (program egzamin ustny).

Lokalny rynek

Dawniej kierownik budowy często był związany z jednym przedsiębiorstwem lub lokalnym rynkiem. Dziś wielu specjalistów prowadzi działalność gospodarczą, obsługuje kilka inwestycji jednocześnie, negocjuje warunki umów i ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zawód stał się bardziej wymagający, ale jednocześnie daje większe możliwości rozwoju i specjalizacji, na przykład w budownictwie mieszkaniowym, przemysłowym, infrastrukturalnym czy przy obiektach zabytkowych (opinie o programie).

Patrząc na ostatnie 30 lat, można jednoznacznie stwierdzić, że rola kierownika budowy ewoluowała od funkcji głównie techniczno-wykonawczej do roli menedżera procesu budowlanego, obciążonego dużą odpowiedzialnością prawną i organizacyjną. Dzisiejszy kierownik budowy to nie tylko inżynier, ale także koordynator, negocjator i strażnik zgodności inwestycji z przepisami. Ta zmiana sprawia, że zawód ten wymaga ciągłego kształcenia, aktualizowania wiedzy i świadomego podejścia do odpowiedzialności, jaką niesie każda podpisana strona dziennika budowy.