Mostki cieplne – gdzie powstają najczęściej i jak je skutecznie ograniczyć?

Mostki cieplne to jeden z najczęstszych powodów strat energii w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej. Choć projekt spełnia wymagania izolacyjności cieplnej, w praktyce mogą występować miejsca, przez które ciepło ucieka znacznie szybciej niż przez pozostałe przegrody. W efekcie rosną koszty ogrzewania, pogarsza się komfort użytkowania, a na powierzchniach wewnętrznych może pojawić się kondensacja pary wodnej i rozwój pleśni. W tym artykule wyjaśniamy, czym są mostki cieplne, gdzie powstają najczęściej oraz jak można je ograniczyć już na etapie projektu i wykonawstwa (segregator na egzamin ustny - pytania i opracowane odpowiedzi).

Mostek cieplny

Mostek cieplny to lokalne osłabienie izolacyjności przegrody budowlanej, w którym strumień ciepła jest większy niż w przylegających fragmentach konstrukcji. Zjawisko to może wynikać z nieciągłości izolacji termicznej, zastosowania materiałów o wyższym współczynniku przewodzenia ciepła lub z geometrii przegrody. W praktyce oznacza to, że nawet dobrze ocieplony budynek może tracić energię przez pozornie niewielkie detale konstrukcyjne. Mostki cieplne dzielą się na liniowe, punktowe oraz geometryczne, a każdy z tych typów może występować w innych miejscach budynku.

Jednym z najczęstszych obszarów powstawania mostków cieplnych są narożniki zewnętrzne ścian. Wynika to z geometrii przegrody oraz zwiększonej powierzchni oddawania ciepła. W narożniku izotermy zagęszczają się, co prowadzi do lokalnego obniżenia temperatury wewnętrznej powierzchni ściany. Jeżeli temperatura ta spadnie poniżej punktu rosy, może dojść do kondensacji wilgoci. W starym budownictwie, szczególnie w obiektach z nieocieplonymi ścianami murowanymi, zjawisko to było bardzo powszechne. W nowoczesnych budynkach energooszczędnych problem może wystąpić w przypadku nieprawidłowo zaprojektowanego detalu połączenia izolacji (program TESTY UPRAWNIENIA BUDOWLANE - wersja na komputer).

Liniowy mostek cieplny

Kolejnym newralgicznym miejscem są połączenia ścian zewnętrznych z fundamentem oraz strefa cokołowa. W tym obszarze często dochodzi do przerwania ciągłości izolacji termicznej lub zastosowania materiałów o innych parametrach cieplnych. Jeśli izolacja ściany nie jest połączona szczelnie z izolacją fundamentu, powstaje liniowy mostek cieplny. Skutkiem może być wychłodzenie dolnej części ściany oraz zawilgocenie tynku wewnętrznego przy podłodze. W budynkach modernizowanych szczególnie istotne jest prawidłowe docieplenie strefy przyziemia i zachowanie ciągłości warstwy termoizolacyjnej.

Bardzo częstym miejscem powstawania mostków cieplnych są nadproża i wieńce żelbetowe. Beton, jako materiał o wyższym współczynniku przewodzenia ciepła niż materiały izolacyjne czy ceramika poryzowana, stanowi element przewodzący ciepło na zewnątrz. W budynkach wznoszonych kilkanaście lat temu wieńce często nie były dodatkowo docieplane od zewnątrz. W efekcie w okresie zimowym na styku ściany i stropu można było zaobserwować wyraźne ochłodzenie powierzchni. Współczesne technologie przewidują stosowanie kształtek systemowych z wkładką izolacyjną lub dodatkowe docieplenie wieńców warstwą styropianu lub wełny mineralnej (segregator aktów prawnych).

Ościeża okienne i drzwiowe

Istotnym obszarem strat ciepła są także ościeża okienne i drzwiowe. Nawet najlepsze okno o niskim współczynniku przenikania ciepła nie spełni swojej funkcji, jeśli zostanie nieprawidłowo zamontowane. Mostki cieplne powstają w wyniku braku ciągłości izolacji wokół ramy okiennej lub zastosowania tradycyjnego montażu bez tzw. ciepłego montażu w warstwie ocieplenia. Nieszczelności w tej strefie prowadzą nie tylko do strat energii, lecz także do powstawania zawilgoceń i uszkodzeń wykończenia wewnętrznego.

Szczególną uwagę należy zwrócić na balkony i płyty wspornikowe. W budynkach wielorodzinnych płyta balkonowa często stanowi przedłużenie stropu, przechodząc bezpośrednio przez warstwę izolacji. Taki detal konstrukcyjny powoduje powstanie silnego mostka cieplnego liniowego. Zimna płyta żelbetowa odprowadza ciepło z wnętrza budynku na zewnątrz. Obecnie stosuje się specjalne łączniki termoizolacyjne, które ograniczają przepływ ciepła przy zachowaniu nośności konstrukcji. W przypadku modernizacji istniejących budynków rozwiązanie problemu jest trudniejsze i wymaga indywidualnej analizy.

Przerwanie izolacji w miejscu murłaty

Mostki cieplne występują również w strefie dachu i połączenia ściany z połacią dachową. W budynkach z poddaszem użytkowym kluczowe znaczenie ma prawidłowe ułożenie izolacji między i pod krokwiami oraz szczelne połączenie z ociepleniem ścian zewnętrznych. Przerwanie izolacji w miejscu murłaty, niewłaściwe ułożenie folii paroizolacyjnej czy brak ciągłości warstwy wiatroizolacyjnej mogą prowadzić do lokalnych wychłodzeń. W domach z dachami płaskimi newralgicznym miejscem jest attyka, gdzie często dochodzi do nieciągłości izolacji termicznej i hydroizolacji (program egzamin ustny).

W budynkach o konstrukcji szkieletowej mostki cieplne mogą powstawać w miejscach przebiegu słupków konstrukcyjnych. Drewno czy stal mają inne parametry przewodzenia ciepła niż materiał izolacyjny wypełniający przestrzeń między elementami konstrukcyjnymi. Aby ograniczyć straty, stosuje się dodatkowe warstwy izolacji nakładane od zewnątrz w sposób ciągły. W konstrukcjach stalowych szczególne znaczenie ma minimalizacja bezpośrednich połączeń elementów konstrukcyjnych z warstwą zewnętrzną.

Obniżenie temperatury powierzchni wewnętrznej przegrody

Skutki mostków cieplnych nie ograniczają się wyłącznie do strat energii. Obniżenie temperatury powierzchni wewnętrznej przegrody może prowadzić do przekroczenia krytycznej wilgotności względnej powietrza przy powierzchni. W takich warunkach rozwijają się grzyby pleśniowe, które negatywnie wpływają na zdrowie użytkowników budynku. Długotrwałe zawilgocenie przegrody może również prowadzić do degradacji materiałów budowlanych oraz obniżenia ich trwałości (uprawnienia budowlane).

Współczesne wymagania techniczne, określone m.in. w Warunkach Technicznych, nakładają obowiązek uwzględniania wpływu mostków cieplnych na bilans energetyczny budynku. W obliczeniach charakterystyki energetycznej stosuje się współczynniki liniowe przenikania ciepła, które pozwalają oszacować dodatkowe straty energii wynikające z detali konstrukcyjnych. Coraz częściej projektanci korzystają z zaawansowanych narzędzi numerycznych do analizy dwuwymiarowego i trójwymiarowego przepływu ciepła, co pozwala zoptymalizować rozwiązania projektowe jeszcze przed rozpoczęciem budowy.

Zachowanie ciągłości izolacji termicznej

W praktyce ograniczenie mostków cieplnych wymaga współpracy projektanta i wykonawcy. Nawet najlepszy projekt może zostać zniweczony przez niedokładność wykonania. Kluczowe znaczenie ma zachowanie ciągłości izolacji termicznej, prawidłowy montaż stolarki okiennej oraz dokładne uszczelnienie połączeń. W budynkach modernizowanych warto przeprowadzić badanie kamerą termowizyjną, które pozwala zlokalizować miejsca zwiększonych strat ciepła i zaplanować działania naprawcze (opinie o programie).

Mostki cieplne to problem, który dotyczy zarówno nowych, jak i istniejących budynków. Ich eliminacja przekłada się na realne oszczędności energii, poprawę komfortu cieplnego oraz zwiększenie trwałości konstrukcji. Świadome projektowanie detali oraz staranne wykonawstwo pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko ich powstawania. W dobie rosnących kosztów energii i zaostrzających się wymagań dotyczących efektywności energetycznej budynków zagadnienie to staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnego budownictwa.