Charakter ilościowy

Oczywiście, nie cała nauka ma charakter ilościowy; stwierdzenia jakościowe odgrywają w^r niej bardzo znaczną rolę, której nie powinno się pomniejszać. Wszystko zależy od przedmiotu badań: jeżeli określenie „zielone" wystarcza do zamierzonego celu, to byłoby rzeczą bezsensowną i marnotrawstwem podawać tablicę długości fal świetlnych (program uprawnienia budowlane na komputer).

Inną cechą charakterystyczną jest użycie przyrządów jako pomocy dla zmysłów. Wiele rzeczy w naturze można obserwować gołym okiem, lecz znacznie więcej staje się dostępne, gdy możemy użyć mikroskopów, teleskopów, przyrządów pomiarowych oraz całej ogromnej i straszliwej maszynerii akcesoriów naukowych. Nawet bardzo proste przyrządy, takie jak miarka centymetrowa, stetoskop lub probówka, stanowią znaczną pomoc. Pomimo nadejścia wieku synchrocyklotronu na miliardy woltów, wiele rzeczy musi być jeszcze obserwowanych za pomocą prostych przyrządów (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Ściśle mówiąc, każde zdarzenie jest z pewnością jedyne i dlatego nie może być obserwowane ponownie. Z praktycznego jednak punktu widzenia niektóre zdarzenia wykazują podobieństwa. Jeżeli do badań wybierze się pewne cechy charakterystyczne, to można mówić o zdarzeniach podobnych, a nawet traktując to jedynie jako sposób mówienia identycznych. Jest też oczywiste, że mówiąc w tym sensie, pewnie zdarzenia zachodzą parami, tzn. że jeżeli jedno z nich występuje, to drugie towarzyszy mu lub następuje po nim. Niekiedy mówi się o pierwszym zdarzeniu jako o przyczynie drugiego, lecz zazwyczaj określenie przyczyny i skutku zawiera poza tym inne jeszcze ograniczenia. Tak więc często uważa się, że dane zdarzenie jest przyczyną innego tylko wtedy, gdy udaremnienie go udaremnia również skutek. W przeciwnym razie oba zdarzenia mogą być skutkiem jakiegoś trzeciego zdarzenia (uprawnienia budowlane).

Określenia ścisłej natury

Dużo pisano o filozofii przyczyny i skutku, przy czym wiele z tych wypowiedzi polegało na takich czy innych zmianach definicji. Tu przyjmiemy jednak dość prozaiczny punkt widzenia. Praktycznym celem nauki jest kierowanie naturą lub, jeśli to się nie udaje, to chociaż przepowiadanie ważnych zdarzeń (program egzamin ustny). Cele te wiążą się ściśle z zadaniem wyjaśniania; jest to pojęcie złożone. Jeżeli odkryto tego rodzaju układ powiązań między zdarzeniami, że gdy jedno ze zdarzeń zostanie spowodowane lub wystąpi, to drugie następuje z konieczności, natomiast gdy uniemożliwimy pierwsze zdarzenie, to i drugie nie nastąpi, to wtedy mówi się o pierwszym zdarzeniu, że jest przyczyną drugiego (opinie o programie).

Definicja ta wymaga dostatecznie pełnego określenia pierwszego zdarzenia, co samo przez się jest ograniczeniem, gdyż w zasadzie wymaga prawdopodobnie nieskończonej liczby określeń. Na szczęście, w praktyce wystarcza zazwyczaj skończona ich liczba, dająca wysoki, jakkolwiek nie pełny, stopień pewności. Wydaje się, że niektóre zdarzenia mogą powstawać z kilku alternatywnych przyczyn (segregator aktów prawnych). Można to uznać bądź za mankament powyższej definicji, bądź też za wynik niedostatecznie dokładnego określenia ścisłej natury skutku. Z drugiej strony, w praktyce opisuje się zdarzenia niekiedy w sposób tak niedokładny, iż możliwe są różne ich przyczyny. Wtedy podaną powyżej definicję rozszerza się w dogodny sposób, aby objąć i takie przypadki.

Wyjaśnienie, które nie rozszerza panowania człowieka nad naturą, może być użyteczne psychologicznie, lecz nie powinno być umieszczone w tej samej klasie co inne, prowadzące do zwiększenia zdolności przepowiadania lub kierowania przyszłymi zdarzeniami (promocja 3 w 1). Przepowiadanie i kierowanie są ważnymi celami nauki. Jest to słuszne nawet w takich gałęziach nauki, jak geologia, gdzie w chwili obecnej niewiele można zdziałać na polu opanowania wielkich sił kształtujących ziemię, lecz gdzie czyni się postępy w umiejętności przepowiadania ich następstw.