Geneza konstruktywizmu

Wymieńmy indywidualne i mocne zjawisko, jakim był modernizm w Polsce, obejmujący w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku takie postacie, jak Heurich, Przybylski, Lilpop i K. Jankowski, takie dzieła, jak Teatr Polski i Ministerstwo Spraw Wojskowych, Gmach Spółek Zarobkowych, kościół i zakład Nazaretanek. Powiedzmy wreszcie o wielkim ładunku niekłamanego nowatorstwa w zjawiających się u progu stulecia pierwszych pracach Franka Lloyda Wrighta przeciwstawiającego rutynie eklektycznych i secesyjnych układów clcwacyjnych wyswobodzone bogactwo przestrzennego formowania organizmów architektonicznych, pełnych prostoty i dynamiki (program uprawnienia budowlane na komputer).

Większość z tych nurtów, nie rezygnujących dotąd z obrazowej wymowy dzieł architektury, załamuje się w drugim i trzecim dziesięcioleciu naszego wieku ustępując na ogół miejsca skrajnym przejawom sztuki modernistycznej - konstruktywizmowi i funkcjonalizmowi. Nadużywanie terminu „konstruktywizm" w pracach krytycznych i teoretycznych ubiegłych lat powoduje dziś potrzebę ściślejszego określenia jego zakresu treściowego. Geneza konstruktywizmu jest dalszym ciągiem procesu przechwytywania humanistycznych tendencji przodujących architektów przez kontynuatorów kosmopolitycznego mieszczańskiego „buntu" w architekturze (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Chęć maksymalnego wyzyskania możliwości nowych konstrukcji poprzez zrewolucjonizowanie tradycyjnych układów w celu jak największego udostępnienia człowiekowi dobrodziejstw współczesnej cywilizacji i natury, chęć ulżenia trudnym warunkom bytowania mieszkańców współczesnych wielkich miast wiązała się częstokroć z intencjami szturmu podwójnie reakcyjnych bastionów. Miał to być protest przeciwko antyspołecznym typom „tradycyjnej" zabudowy miasta kapitalistycznego. Miał to być zarazem protest przeciwko zaśniedziałości artystycznej mieszczańskiego akademizmu zajmującego po pierwszej wojnie światowej jeszcze poważne pozycje, zwłaszcza w krajach anglosaskich (uprawnienia budowlane).

Koncepcje uporządkowania

Nie sposób zaprzeczyć dorobku szermierzom tego buntu związanym częstokroć z akcjami budownictwa społecznego, dzięki czemu wytworzył się typ architekta - społecznika, architekta - działacza uczulonego na potrzeby szarego człowieka, przyjmującego za oś swej działalności wnikliwe rozwiązanie techniczne i ekonomiczne ludzkich potrzeb bytowych, zwłaszcza mieszkaniowych. Nie należy lekceważyć doświadczeń tego kierunku w odnajdywaniu najbardziej racjonalnych typów taniego, a wygodnego mieszkania dla masowego budownictwa opartego na perspektywach prefabrykacji (program egzamin ustny).

Koncepcje uporządkowania i zracjonalizowania złożonych układów funkcjonalnych współczesnego budownictwa (np. praktyka ciągów sklepowych „wyrzuconych" spod budynków mieszkalnych w osobne trakty, racjonalizacja układów komunikacyjnych itd.) zawierają również wiele trwałych zdobyczy stanowiących obiektywny postęp współczesnej myśli architektonicznej. Trzeba podkreślić postępową rolę pionierów nowej architektury w przyspieszeniu postępu technicznego w budownictwie, w wynalazczości konstrukcyjnej i stosowaniu nowych materiałów. Nie można wreszcie pominąć faktu ogromnego wzbogacenia palety środków architekta dzięki wprowadzeniu nowych, aktywnych, zdyferencjowanych plastycznie rozwiązań funkcjonalnych oraz nowych motywów powłoki architektonicznej w związku z szerokim zastosowaniem żelazobetonu, szkła, lekkich metali, a dziś mas plastycznych (opinie o programie).

Te wszystkie zdobycze nowoczesnej architektury burżuazyjnej trudno nazywać konstruktywizmem, a krótkowzrocznością byłyby próby odżegnywania się od nich. Jednakże opisane doświadczenia nigdy prawic nie występują same (segregator aktów prawnych). Towarzyszy im określona postawa estetyczna mająca swe podłoże światopoglądowe w pogłębianiu się pustki ideowej charakterystycznej dla burżuazyjnej kultury. Niejednokrotnie to, co zrodziło się jako humanistyczna myśl racjonalizmu funkcjonalnego i technicznego, zostaje rozwinięte - wbrew założeniom - w estetyczny fetysz, w snobistyczny konwenans formy (promocja 3 w 1).