Koncepcja rozbieralności elementów

Wkrótce dzięki udoskonaleniom procesu wytwarzania i nagromadzeniu danych empirycznych o właściwościach konstrukcyjnych nowego materiału żeliwo stało się uniwersalnym materiałem budowlanym. Według T. Tredgolda konstrukcje żeliwne nie były droższe od drewnianych i korzystnie różniły się od nich swoją ogniotrwałością i długotrwałością. Koncepcja rozbieralności elementów przemysłowych konstrukcji żeliwnych pozwoliła w 1853 r. byłemu zegarmistrzowi Jamesowi Bogardusowi, wynalazcy metalowych szkieletów, zaproponować projekt ,,żeliwnego Colosseum” dla Wystawy Światowej w Nowym Jorku (program uprawnienia budowlane na komputer).

Miał to być olbrzymi amfiteatr o średnicy 365 m i wysokości ściany zewnętrznej 18 m, w którego centrum przewidywano 90-metrową wieżę metalową z dźwigiem osobowym do przewożenia zwiedzających wystawę na galerię obserwacyjną. Przekrycie amfiteatru blachą żelazną wzdłuż zamocowanych do wieży centralnej prętów było pierwowzorem teraźniejszych konstrukcji linowych (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Budowla (o ogólnym koszcie 200 tys. dolarów) miała być po wystawie rozebrana, a żeliwne znormalizowane elementy konstrukcji miały być wykorzystane do nowych budowli. Do J. Bogardusa należą również projekty i wyko- konawstwo licznych wielokondygnacyjnych budynków przemysłowych i komunalnych fabryk, magazynów, domów mieszkalnych itp. z nośnymi szkieletami żeliwnymi (uprawnienia budowlane).

Powszechne wdrażanie żeliwnych konstrukcji i elementów architektonicznych stało się symbolem lekkiej „powietrznej” architektury, kryterium postępu rozwiązań konstrukcyjnych, bodźcem do stwarzania nowych form i obrazów. Oto jak pisał o tym M. Gogol w artykule „O architekturze obecnych czasów”, opublikowanym w 1831 r.: „…jeżeli cale piętra zawisną, jeśli przerzucą się śmiałe luki, jeśli cale masy zamiast na ciężkich kolumnach znajdą się na ażurowych żeliwnych podporach, jeśli dom obwiesi się od dołu do góry balkonami z wzorzystymi żeliwnymi poręczami i zwisające z nich żeliwne ozdoby w tysiącach różnorodnych kształtów otulą go swą lekką siatką i będzie on poprzez nie spoglądał jak poprzez przezroczystą zasłonę, kiedy te żeliwne ażurowe ozdoby owinięte dokoła okrągłej przepięknej baszty polecą razem z nią do nieba jaką lekkość, jaką estetykę nabędą wtedy nasze domył” (program egzamin ustny).

Wyciągi mechaniczne

W 1811 r. architekt Bellange i inżynier Brunet przekryli żelazną kopułą okrągły dziedziniec paryskiego spichlerza (Ilalle au Ble), zastępując nią spaloną w 1802 r. kopułę drewnianą i zachowując przy tym zasadę konstruowania drewnianych kopuł. Obnażoną wewnątrz i pokrytą z zewnątrz miedzią konstrukcję kopuły, o średnicy prawie równej kopule bazyliki św. Piotra w Rzymie, tworzyły promieniście ułożone kratownice (opinie o programie). Według poglądu S. Giedio- na była to „jedna z pierwszych prac, kiedy architekt i konstruktor nie byli jedną i tą samą osobą” i kiedy współpracowali oni przy budowie. W tym samym czasie architekt A. Woronichin wybudował jedną z największych kopuł ze szkieletem metalowym kopułę Kazańskiego Soboru w Petersburgu (1810-1811).

Pełne kopuły żeliwne użebrowanej konstrukcji zaczęto budować dopiero w latach pięćdziesiątych XIX w. Jedną z pierwszych była kopuła rotundy British Museum w Londynie (1850) i nowa drewniana kopuła Kapitolu w Waszyngtonie (1855-1863). Charakterystycznym dla tego czasu jest dążenie do ukrycia „metalowego szkieletu” kopuły za pomocą architektonicznych ozdób z materiałów tradycyjnych (segregator aktów prawnych).

Osiągnięcia w technologii wykonywania konstrukcji metalowych i praktyka Saulniera, Eogardusa i ich współczesnych w projektowaniu i budowie szkieletowych konstrukcji wielopiętrowych gmachów pozwoliły w 1883 r. zrealizować budowę wg projektu Williama Le Baron Jenneya pierwszego wieżowca biurowego w Chicago poprzednika amerykańskich „drapaczy chmur”. Do tego czasu dobrze już były znane wyciągi mechaniczne o stosunkowo dużej mocy, wynalezione w latach pięćdziesiątych XIX wieku w Bostonie i Nowym Jorku (promocja 3 w 1).