Ławnicy i rajcy

Ławnicy i rajcy we wsiach żuławskich byli wybierani lub zmieniali się według ustalonej kolejności. Zobowiązani byli, tak jak sołtysi, do złożenia przysięgi, a odmowa przyjęcia funkcji i złożenia przysięgi pociągała za sobą podobne konsekwencje, to jest usunięcie z ziemi i wypędzenie ze wsi. Wątpliwości i spory budziły wypadki, kiedy wypadło komuś łączyć jednocześnie funkcję ławnika i rajcy. Ostatecznie zdecydowano, powołując się na praktykę stosowaną również na Żuławach Malborskich, że można i trzeba pełnić w razie konieczności obie funkcje naraz. Podobnie zresztą zadecydowano w sprawie łączenia funkcji przysiężnego kanałów z funkcją ławnika czy rajcy (program uprawnienia budowlane na komputer).

Pozostałe wewnętrzne sprawy wsi normowane były wolą większości mieszkańców. Tak na przykład w Trutnowach zgodę na pobudowanie nowego punktu wyszynku piwa, przeznaczonego specjalnie dla parobków, uzależnił burmistrz od woli ogółu mieszkańców. W Cedrach Wielkich  stanowisko większości gospodarzy zadecydowało o zgodzie burmistrza na pomiary i rozdział między nich ziemi leżącej poza wałem (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Samorząd wiejski w osobach sołtysów, ławników i rajców sprawował władzę we wsi, posługując się wilkierzami. Wsie pańszczyźniane, a właściwie całe Żuławy Gdańskie, miały wspólną ustawę wiejską z 6 lutego 1598 r.⁹² Mimo słownego zapewnienia, że ustawa ta dotyczy wszystkich wsi Żuław Gdańskich, pomyślana ona była przede wszystkim dla wsi pańszczyźnianych. Większość wsi wolnych otrzymała wcześniej lub później specjalne wilkierze, o które zabiegali mieszczanie gdańscy, posiadający w tych wsiach poszczególne działy. Znamy dziś wilkierze dla Błotnika (XVI/XVII w.), Bogatki (16 kwietnia 1551 r.), Bystrej i Lędowa (3 stycznia 1584 r.), Stanisławowa (1622 r.), Wiślinki (XVI/XVII w.) oraz Wróblewa (5 lutego 1642 r.) (uprawnienia budowlane).

Działalność ubezpieczeniowa

Wilkierz dla Wróblewa wydany został wskutek starań mieszkańców tej wsi. Wilkierze nie wystarczały jednak do unormowania wszystkich kwestii nurtujących życie codzienne wsi żuławskich (program egzamin ustny). Odnosi się to specjalnie do spraw związanych z odwodnieniem terenu i dbałością o wały wiślane. Te sprawy normowane były rozporządzeniem sięgającym czasów krzyżackich, określanym jako Landtafel. W XVIII w. dla poszczególnych czynności związanych z obroną przed wodami istniały oddzielne rozporządzenia. Nawet działalność ubezpieczeniowa na wypadek pożaru czy innych klęsk żywiołowych, mająca na Żuławach charakter samopomocy sąsiedzkiej, ujęta była w ramy rozporządzenia. Podobnie rozporządzeniami normowana była działalność rad parafialnych i samych parafii żuławskich (opinie o programie).

Gdańsk, jako właściciel rozległych posiadłości wiejskich, był jednocześnie panem feudalnym dla mieszkańców swych wsi. W połowie XVI w. król Zygmunt August zaniechał przyjmowania apelacji w sprawach dotyczących ludności wiejskiej z posiadłości gdańskich. W ten sposób Gdańsk stał się nie krępowanym niczym właścicielem wielkiego latyfundium. Zarząd kierowany przez burmistrza urzędującego sprawował więc prócz czynności urzędowych funkcje sądowe, przy czym instancją odwoławczą była Rada Sołtysi spełniali funkcje porządkowe i policyjne na terenie swoich wsi (segregator aktów prawnych). W sprawach kryminalnych obowiązani byli do ujęcia sprawców, przy czym zaniedbania w tym względzie groziły sołtysom poważnymi konsekwencjami. Materiał źródłowy, jakim dysponujemy, nie oddaje w pełni liczbowego obrazu przestępczości na wsi żuławskiej. Warto jednak chyba przyjrzeć się bliżej sprawom, jakie rozstrzygane były przez sąd żuławski, aby z jednej strony zapoznać się z ich rodzajem, z drugiej zaś - z karami tu stosowanymi (promocja 3 w 1).