Nowa koncepcja Idźkowskiego

Początkowo realizacja powierzona zostaje Ritschlowi, jednakże projekt jego ze względu na liczne usterki ulega gruntownemu przerobieniu przez Idźkowskiego, którego też należy uważać za właściwego autora gmachu wzniesionego w latach 1837-1842 (program uprawnienia budowlane na komputer).

Nowa koncepcja Idźkowskiego, poza wkładem osobistym twórcy, daje syntezę przemian zaszłych w roli założenia saskiego w ciągu stulecia i dopełnionych przez historię

Warszawy lat popowstaniowych, syntezę wniosków przestrzenno-architektonicznych wysuwanych przez architektów współczesnego pokolenia w stosunku do zadań przebudowy pałacu Saskiego. Architekt przejawia zarazem dbałość o wyzyskanie nieprze- brzmiałych walorów starego założenia. Stara się wykorzystać resztki starego pałacu, w szczególności zaś część jego fundamentów. Na miejscu skrzydeł bocznych pałacu Sasów wznosi dwa zwięzłe czworoboki z ryzalitami na zewnętrznych krańcach, które też ujmują symetrycznie przestrzeń placu (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Centralnej części starego pałacu nie odbudowuje; zamiast niej wznosi podwójną przejrzystą kolumnadę wspartą na wytwornych arkadach cokołu; w ten sposób powstaje półotwarte wnętrze stanowiące odtąd dominantę placu Saskiego połączonego kolumnadą z ogrodem. Bogaty układ plastyczny nowego pałacu obleka Idźkowski w jednorodny system porządkowy przebiegający przez wszystkie bryły, ryzality, kolumnady. Powściągliwość i jednorodność gabarytu pionowego pałacu, przy nadzwyczaj aktywnej kompozycji plastycznej w poziomie, stanowi rys charakterystyczny tego dzieła (uprawnienia budowlane).

W zestawieniu tym odczytujemy znów pieczołowity i twórczy zarazem stosunek mistrza do dziedzictwa założenia. Kształtując zwróconą ku placowi stronę pałacu w bogatych uskokach plastycznych Idźkowski rozwinął najlepsze tradycje placu Saskiego, dla którego charakterystyczna była zawsze delikatna plastyka formujących go brył. Konsekwentne, jednorodne przeprowadzenie wątku poziomego gzymsów i podziałów podkreśla jeszcze bardziej ten właśnie rys charakterystyczny gmachu i kształtowanej przezeń przestrzeni. Symetria układu plastycznego gmachu akcentuje osiowość placu (program egzamin ustny).

Stare założenie saskie

Zjawiska te, znamionujące ciągłość historyczną w rozwoju założenia, podbudowały wielkie przeobrażenie kompozycyjne Osi Saskiej zachodzące wraz z przebudową dominanty budowlanej założenia, byłego pałacu Saskiego (opinie o programie).

Stare założenie saskie było w całości jednoznacznie podporządkowane pałacowi, jako rezydencji monarchy. Wjazdy osiowe od Krakowskiego Przedmieścia, od szosy Poznańskiej, mocno wyakcentowana centralna aleja ogrodu - wszystkie te drogi prowadziły do pałacu i zamykały się jego centralnymi perspektywami. Założenie istniało dla pałacu, było jego rozwinięciem kompozycyjnym; pałac natomiast stanowił ideowo- artystyczną dominantę zespołu. Całość reprezentująca ideę centralnej władzy państwowej, upostaciowanej w królewskiej rezydencji pełna była stołecznej monumentalności.

Idźkowski podejmował przebudowę pałacu w zgoła innych warunkach historycznych. Warszawa przestała być stolicą; w Polsce rozdartej przez zaborców, uciskanej i pozbawionej resztek niezawisłości znikły przesłanki dla założeń stołeczno-rezydencjonalnych, dla głoszenia w architekturze idei państwowości, idei władzy centralnej. Gmach przebudowany przez Idźkowskiego należał już do osoby prywatnej ; zachowanie jego dotychczasowego znaczenia kompozycyjnego jako ogniska architektonicznego ogromnego założenia doprowadziłoby do ostrego dysonansu kompozycji z nowym przeznaczeniem użytkowym budynku i co więcej z nową sytuacją polityczną Warszawy (segregator aktów prawnych).

Minione dziesięciolecia stworzyły jednak nowe wartości życiowe starego założenia. Stało się ono zespołem publicznym, częścią miasta mieszczącą tak atrakcyjny obiekt, jak salon Warszawy Ogród Saski. Wyrazem tych treści i potrzeb .szerokich rzesz obywateli była nurtująca już wcześnie myśl o konieczności fizycznego powiązania placu Saskiego z ogrodem, co znalazło wyraz już w projekcie Idźkowskiego z r. 1829 (promocja 3 w 1).