Obwód autonomiczny

ADYGEJA, rep. w Rosji, na Kaukazie; pow. 7,6 tys. km², 449 tys. mieszk. (1994), gl. Rosjanie i Adygejczycy; stoi. Majkop. Ziemie obecnej A. od poł. I tysiącl. p.n.e. były zamieszkane przez Meotów, Syndów, Kerketów; w XIII w. podporządkowane Złotej Ordzie, a po jej rozpadzie teren walk z sułtanami tur. i chanami krymskimi; od poł (program uprawnienia budowlane na komputer).

XVI w. pod patronatem Rosji, później w jej składzie; V 1918 przyłączona do Kubańsko-Czarnomor. Rep. Radź., od jesieni 1918 do III 1920 pod władzą białogwardzistów; od 1922 w Czerkieskim (Adygejskim) Obwodzie Autonomicznym, przemianowanym potem na Ady- gejski (Czerkieski) Obwód Autonomiczny, a 1928 na Adygejski Obwód Autonomiczny Ros. FSRR; od VI 1991 republika w Federacji Rosyjskiej (program uprawnienia budowlane na ANDROID). ADYGIJSKIE JĘZYKI, z pn.-zach. grupy języków kauk.; 1 języki: adygejski i kabardyjski; mówi nimi ok. 300 tys. ludzi. Adypinowy kwas hooc(ch,),cooh, krystal. związek org.; stosowany gl. do produkcji nylonu, plastyfikatorów. ADŹATAŚATRU, V w. p.n.e., król ind. z dyn. Śiśunagów, panujący 494-467 p.n.e.; zbudował stoi. w Pataliputrze (ob. Patna), przyłączył do Magadhy Kośalę i Wajsali. , m. w Indiach (Radźasthan); 375,6 tys. mieszk. (1981); przemysł włók., spoż., środków transportu; rzemiosło; węzeł komunik.; ośr. turyst.; muzeum; ośr. kultu rei. muzułmanów; meczet (XIII w.), grobowce, palace (XIII-XVII w.) (uprawnienia budowlane).

Malowidła ścienne

ADŻANTA (Adźanta), miejscowość w Indiach (Maharasztra); słynny zespól wykutych w skale 30 świątyń buddyjskich typu ćajtja i wihara, z rzeźbami i najsłynniejszymi w Indiach malowidłami ściennymi (ok. II w. p.n.e.- VII/VIII w. n.e.) wpisane na Listę Świat. Dziedzictwa Kult. i Przyr. UNESCO. ADŻARIA, republika autonom. w Gruzji; 3,0 tys. km², 381 tys. mieszk. (1991); stoi. Batumi; górzysta; ponad 50% pow. zajmują lasy; ważny region uprawy roślin podzwrotnikowych: winorośli, herbaty, drzew cytrusowych, tytoniu; nad M. Czarnym liczne kąpieliska i uzdrowiska. W VI-IV w p.n.e. część Kolchidy, potem Iberii; od VI w. n.e. w składzie Lazyki (Gruzja), następnie różnych księstw feud.; X w.- 2 poi. XVI w. część Gruzji, później pod zwierzchnictwem Turcji; po wojnie ros.-tur. 1878 przyłączona do Rosji; po rewolucji lutowej 1917 pod władzą Rządu Tymczasowego, XI 1917-IV 1918 - Zakaukaskiego Kom.; IV-XII 1918 pod okupacją tur., następnie w Gruzji; Adźanta, fragment od VII 1921 Adżarska ASRR w Gruz. malowidła ściennego SRR; od IV 1991 republika autonomiczna w niepodległej Gruzji; VIII 1991 ogłoszenie suwerenności; mimo konfliktu zbrojnego, X 1992 uczestniczyła w wyborach władz Gruzji (program egzamin ustny).

Adżarowie, gruz. grupa etniczna w Adżarii (Gruzja); ok. 70 tys.; bogaty folklor i sztuka lud.; dialekt języka gruzińskiego. ADŻMAN, emirat na Piw. Arabskim, wchodzący w skład Zjednoczonych Emiratów Arabskich; pow. 259 km²; 44,0 tys. mieszk. (1983); stoi. A.; połów ryb i pereł; nie eksploatowane złoża rud chromu i in. metali (opinie o programie).

ADŻMAN, m. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich; stoi. emiratu A. nad Zat. Perską; 3,7 tys. mieszk. (1968). AECJUSZ, ok. 390-454, nacz. wódz armii rzym., „ostatni Rzymianin"; od 433 regent w imieniu Walentyniana III; 451 zwycięzca wodza Hunów, Attyli, na Polach Katalaunijskich. AEDICULA (edykul), miniaturowa budowla, model arch, lub motyw dekor. w tej formie; w sztuce staroż. - oprawa przedmiotów kultu, w nowoż. a. pojawiły się w portalach lub w attykach. AEHRENTHAL Aloys Lexa von, 1854-1912, austr. dyplomata i polityk; 1906-12 min. spraw zagr.; przyczyni! się do ogłoszenia 1908 formalnej aneksji Bośni i Hercegowiny (segregator aktów prawnych).

AERACJA, bud. wentylacja naturalna zachodząca wskutek działania wiatru oraz ciśn. grawitacyjnego i przy odpowiednim ukształtowaniu otworów o regulowanej przepustowości, dostosowanych do kształtu pomieszczenia. AERACJI STREFA, geol. strefa w obrębie skorupy ziemskiej, od powierzchni Ziemi do zwierciadła wód gruntowych, w której pory i szczeliny skat wypełnione są powietrzem; w s.a. zachodzą procesy wietrzenia (promocja 3 w 1).