Ogromny program inwestycyjny

Studium zostało wykonane w ramach Międzynarodowego Programu Ochrony Środowiska Bałtyku. Cel powstania studium wynika z ustaleń konferencji premierów państw bałtyckich w Ronneby w 1990 roku. Nastąpił wówczas zwrot w dotychczasowych zintegrowanych działaniach państw bałtyckich (program uprawnienia budowlane na komputer). Uczestnicy konferencji przyjęli Deklarację Morza Bałtyckiego, w której określono kierunki działań niezbędnych do poprawienia stanu środowiska. W deklaracji zaproponowano opracowanie programu dotyczącego ograniczenia o 50% ilości zanieczyszczeń doprowadzanych do Morza Bałtyckiego. Zdecydowano, że program ten miałby być oparty na konkretnych planach narodowych, opracowywanych i dostarczanych przez państwa nadbałtyckie (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Wyodrębniono te części zlewiska Bałtyku, gdzie lokalne inicjatywy inwestycyjne wymagają wsparcia finansowego ze źródeł międzynarodowych. Na obszarach tych przeprowadzono studia przedinwestycyjne, w których opracowaniu narodowi eksperci byli wspomagani przez konsultantów zagranicznych. W wyniku wykonanych prac, pod koniec 1992 roku został opracowany program inwestycyjny, w którym wyodrębniono 132 obszary największego zagrożenia (tzw. hot spots). Aż 19 z nich znajduje się w zlewni Wisły (z czego 9 uznano za priorytetowe) oraz 12 w zlewni Odry (w tym 6 priorytetowych). Konieczne działania inwestycyjne w tych obszarach wyceniono na ponad 4 mld ECU (wobec 9,8 mld ECU w całym zlewisku Bałtyku) (uprawnienia budowlane).

Założony cel został zawężony do jednego pola: poprawy stanu jakości wód Wisły przy ujściu do Bałtyku. Autorzy studium przyjęli metodologię działania systemowo-inżynierskiego.

Ogromny program inwestycyjny dotyczył części problemu transportu zanieczyszczeń do Bałtyku. Połowiczność programu wynika z koncentracji działań i nakładów na łatwych do wyizolowania systemowego zanieczyszczeniach punktowych. Tymczasem 50% spływów azotu i ponad 30% spływów fosforu jest pochodzenia obszarowego (głównie rolnictwo). Studium obejmuje wprawdzie te zagadnienia, lecz nie operacjonalizuje ich do tego stopnia co oczyszczanie ścieków komunalnych i przemysłowych (program egzamin ustny).

Problem zanieczyszczeń

Problem zanieczyszczeń pochodzących z rolnictwa został potraktowany na poziomie statystycznej (odniesienia krajowe) ogólności. Takiemu też poziomowi ogólności odpowiadają wnioski programowe przy kompletnym braku zróżnicowania regionalnego. Planowanie przestrzenne zostało w studium skwitowane czterema wierszami tekstu (opinie o programie).

Studium jest typowym opracowaniem konsultingowym, ściśle realizującym ustalenia zleceniodawcy zapisane w warunkach przetargu. Ponieważ warunki te zostały postawione selektywnie i monocelowo, tak też zostały zrealizowane. Może więc ono spełnić jedynie oczekiwania w konfrontacji z celem - 50% redukcji zanieczyszczeń (segregator aktów prawnych).

Studium koncentruje się na skutkach („efekt końca rury"), nie podejmując konstruktywnie problemu przyczyn - jest to bowiem zupełnie inny typ zadania odpowiadającego strategii ekorozwoju. Studium traktuje proponowane działania jako obiektywnie służące poprawie stanu środowiska (w jego wyizolowanym fragmencie), stąd nie podejmuje problemu oceny oddziaływania na środowisko proponowanych rozwiązań technicznych.

Najważniejszym problemem bałtyckiego programu jest uznanie priorytetu działań technicznych (bardzo kosztownych) bez rozpoznania struktury oraz tendencji rozwoju społeczno-gospodarczego, kreującego przyczyny koncentracji obciążeń środowiska (promocja 3 w 1). Wisła została potraktowana jako wielka rura kanalizacyjna, do której dochodzą mniejsze rurki. Wystarczy więc oczyścić ścieki w doprowadzeniach, a problem zostanie rozwiązany.

Kaskada Dolnej Wisły (KDW) jest zamierzeniem złożonym, ma swoją historię i warianty koncepcji, dlatego mówiąc o kompleksowych skutkach (pozytywnych i negatywnych) kaskady, należy wiązać je z konkretną koncepcją projektową odpowiadającą charakterowi zadania inżynierskiego. Analizowana koncepcja KDW jest jednym z wariantów rozpatrywanych już w „Programie Wisła 80″ - w diametralnie różnym otoczeniu gospodarczym i społecznym.