Podniesienie wskaźnika

Zanotowane w księgach informacje o działach rodzinnych podają bowiem liczbę i imiona dzieci, co pozwala również na określenie ich płci. Tak więc średnia dzieci w rodzinie gospodarzy pełnorolnych wynosi dla wieku XVII i początków XVIII w. (lata 1625-1723) 3, 2. Odpowiednia średnia dla rodzin zagrodniczych w XVII i XVIII w. (lata 1647-1800), wynosi 2,7 (program uprawnienia budowlane na komputer).

Niestety, nie mamy dokładnych danych o stopniu śmiertelności, co przy braku spisów ludnościowych nie pozwala na skorygowanie średnich liczebności rodzin. Podawane w działach rodzinnych liczby dzieci uwzględniają jednak śmiertelność wśród dzieci, ale tylko do momentu przeprowadzenia działu. Z kolei informacje o wielokrotnym zawieraniu małżeństw tak przez wdowców, jak i przez wdowy przekonują, że w gospodarstwie wychowywało się nieraz wiele grup dzieci jednocześnie: męża z poprzedniego małżeństwa, żony z poprzedniego małżeństwa i wspólne. Dorastające dzieci musiały się usamodzielniać i opuszczały dom rodzinny, zakładając własne rodziny na wsi lub przenosząc się do Gdańska (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Z tego powodu bez tabel zaludnienia ustalenie właściwych średnich liczebności rodzin musi budzić wiele zastrzeżeń. Mimo to można zastosować średnie przyjęte przez A. Piątkowskiego dla Żuław Elbląskich, a sięgające 6 osób w rodzinie. Zastrzec się jednak trzeba, że dane o średniej liczbie dzieci w rodzinie pełnorolnej upoważniają do ustalenia liczebności rodziny na poziomie tylko 5,2, wliczając w to rodziców. Podniesienie tego wskaźnika o 0,8 do liczby 6 uzasadnione być może wychowywaniem dzieci przyrodnich, pochodzących z poprzednich małżeństw (uprawnienia budowlane).

Służba najemna

Podobnie przedstawia się sprawa stałej służby najemnej. Dla terenu Żuław Gdańskich mamy tylko wyrywkowe dane z rejestru pogłównego dla Krzywego Koła z początków XVIII w., z których wynika, że służba najemna wynosiła średnio od 8,8 do 9,2 osób na jedno gospodarstwo. Zaznaczyć trzeba na wstępie, że były tam wyłącznie gospodarstwa duże, liczące ponad 2 włóki. Krzywe Koło wraz z Koźlinami i Ostrowitem należały bowiem, jak wiemy, do wsi, w których występowały podwójne włóki (program egzamin ustny).

Nie było jednak wówczas w Krzywym Kole mniejszej liczby niż 5 osób służby najemnej w gospodarstwie, a istniały też gospodarstwa liczące po 15 osób służby. Biorąc ten fakt pod uwagę, ale też nie wyciągając z niego jednocześnie zbyt daleko idących wniosków, można przyjąć średnie ustalone przez A. Piątkowskiego dla analogicznych gospodarstw na Żuławach Elbląskich, uznając je jednak za minimalne. Przyjmował on bowiem po 3 osoby służby w gospodarstwie liczącym do 2 włók i po 4 osoby służby w gospodarstwie liczącym powyżej 2 włók (opinie o programie). Wydaje się, że dla Żuław Gdańskich można by podnieść ten wskaźnik odpowiednio przynajmniej o 0,5. Biorąc jednak pod uwagę, że średnia osób w rodzinie pełnorolnej (6 osób) jest nieco za wysoka, a średnia służby nieco za niska, w sumie 9 osób na gospodarstwo do 2 włók i 10 osób na gospodarstwo ponad 2 włóki może odpowiadać rzeczywistości (segregator aktów prawnych).

W świetle poznanych wyżej średnich liczby dzieci w rodzinach zagrodników, wskaźnik liczebności całej rodziny zagrodniczej musi być nieco wyższy aniżeli 4 osoby. Średnia dzieci zagrodników wynosiła bowiem 2,7. Trzeba więc wskaźnik liczebności rodzin zagrodniczych przyjąć w wysokości 5, a nie 4 osób.

Rodziny duchownych protestanckich oraz nauczycieli i organistów trzeba chyba także zróżnicować. Nie mamy tu jednak żadnych miarodajnych wskazówek źródłowych. Wobec małej liczby tych rodzin ewentualny błąd stąd wynikający nie zdeformuje jednak w rażący sposób wyniku końcowego. Pozostać więc trzeba przy średniej 6 osób w rodzinie (promocja 3 w 1).