Potężne założenie

Wzrost w ciągu XVI i XVII wieku był bardzo burzliwy i doprowadził do powstania kolejnych pierścieni obwarowań o coraz większym zasięgu. Tak więc strefa otaczająca zespół kremlowsko-kitajgorodzki została w latach 158G-1593 otoczona murami z białego piaskowca. Rozrastające się osady spoza „białego muru“ otoczył w r. 1591 pierścień wałów ziemnych, przebudowany w latach 1618-1634 (program uprawnienia budowlane na komputer).

W tym czasie zaznacza się promienisty system moskiewskich ulic, prowadzących od Kremla i Kitajgorodu do bram miejskich, a dalej do innych miast i ziem podległych stąd dochowane do XX wieku nazwy wielu ulic: Jarosławska, Kałuska, Twierska, Możajska, Sierpuchowska itd. Przy bramach miejskich powstają charakterystyczne układy gwiaździste ulic zbiegających się tu zarówno z zewnątrz, jak i z wewnątrz danego pierścienia murów. W punktach tych stają okazałe bryły świątynne (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Potężne założenie kremlowskie otoczone murem obronnym z 18 wieżycami i bramami, zwieńczone centralną grupą najstarszych i najznaczniejszych soborów z 83-metrową dzwonnicą soboru Iwana Wielkiego widoczną ze wszystkich punktów ówczesnej Moskwy stanowi godną dominantę urbanistyczną miasta ściągającą ku sobie jak w ognisko promieniste ulice stolicy i zamykającą ich perspektywy. Konturom wież i budowli kremlowkich akompaniują w sylwecie miasta liczne elementy wysokościowe cerkwi i dzwonnic sytuowanych na najwyższych punktach terenu oraz rozłożyste wielobryłowe kompozycje warownych klasztorów strzegących południowych przedpoli miasta (uprawnienia budowlane).

Komisja budowlana

Po wojnach i pożarach na początku XVII wieku miasto odbudowuje się, a w połowic stulecia jego powierzchnia powiększa się wskutek przyłączenia rozległych osad spoza wału ziemnego (program egzamin ustny). Młody Piotr I, przyszły reformator państwa rosyjskiego, planował w pierwszych latach swego panowania stworzenie w Moskwie nowego, reprezentacyjnego zespołu typu europejskiego. Nie podejmował przebudowy starego śródmieścia, wolał wyjść poza granice istniejącego miasta, gdzie też powstało założenie pałacowe w Lefortowie. Widocznie jednak ze względu na peryferyjne usytuowanie tej rezydencji nie odegrała ona istotniejszej roli w kształtowaniu się dominanty architektonicznej Moskwy.

Rozwój urbanistyczny Moskwy w wieku XVII i na początku XVIII podsumowuje tzw. plan Miczurina z r. 1739, pierwszy geodezyjny plan Moskwy. Po przeniesieniu stolicy, a następnie działalności miastotwórczej Rosji do Petersburga rozwój systemu planistycznego Moskwy na pewien czas zamarł. Jednakże miasto rosło nadal i już w r. 1742 jego nowe tereny, rozwijające się zwłaszcza w kierunku południowo- zachodnim i północno-wschodnim, zostały otoczone nowym, tzw. „Kamerkoleskim“ wałem obejmującym łącznie kolosalny na owe czasy teren miejski 7100 ha (opinie o programie).

Okres ten charakteryzuje żywiołowa, nieuporządkowana zabudowa zarówno śródmieścia, jak i przedmieść. W przeciwieństwie do Petersburga, gdzie na skutek scentralizowanego zamówienia społecznego dworu i arystokracji, cała działalność budowlana ujęta jest w mocne wodze urbanistycznej dyscypliny kontrolowanej przez sztab nadwornych architektów, Moskwa rośnie w sposób niezorganizowany, zabudowywana dworkami lub zgoła zagrodami drobnej i podupadającej szlachty i kupców (segregator aktów prawnych).

Na rozkaz Katarzyny II komisja budowlana sporządza plan regulacyjny, „projektowany plan Moskwy“, zatwierdzony przez cesarzową w r. 1775 i przewidujący zasadniczą przebudowę miasta, zwłaszcza zaś jego centrum. W latach 1790-1795 następuje rozbiórka „białych murów“; na ich miejscu powstaje pierścień bulwarów. Układ sieci ulicznej Moskwy zostaje w ten sposób oparty na systemie promieniowo-obwodnicowym (promocja 3 w 1). Oblicze miasta wzbogaca się w drugiej połowie XVIII wieku szeregiem świetnych pałaców i gmachów użyteczności publicznej, wśród których wybijają się zwłaszcza dzieła mistrzów klasycyzmu rosyjskiego Bażenowa i Kazakowa.