Powódź

W następnych latach powtarzać się zaczęły przerywania wałów wiślanych. Już w 1526 r. Gdańsk podjął starania w Hamburgu o sprowadzenie na Żuławy specjalisty od budowy wałów, który zasłynął likwidacją wylewu spowodowanego przerwaniem wałów Łaby. Po 1526 r. powtórzyły się wypadki przerywania wałów przeciwpowodziowych (program uprawnienia budowlane na komputer). Najsilniejszy z nich nastąpił w 1540 r. pod Kieżmarkiem, kiedy to 17 wsi żuławskich znalazło się pod wodą. Powódź była wówczas tak silna, że woda sięgnęła aż do Gdańska, zalewając Długie Ogrody i Wyspę Spichrzów. W 1543 r. Wisła wylała ponownie, przerywając się między Trzciniskiem a Wiślinką. Często powtarzające się powodzie, a szczególnie dwie najsilniejsze i wkrótce po sobie następujące powodzie z lat 1540 i 1543, spowodowały wyludnienie się nadwiślańskich wsi żuławskich. Władze miejskie doszły najwidoczniej w tym czasie do przekonania, że nie pomoże tu jednorazowa akcja najlepszego nawet specjalisty od budowy wałów przeciwpowodziowych (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Długość linii brzegowej zagrożonej przerwaniami wałów była znaczna (Kieżmark, Trzcinisko, Wiślinka); obejmowała w zasadzie całość dzisiejszej Martwej Wisły. Zdecydowano się więc na ponowne zaludnienie opustoszałych wsi i to ludnością, dla której gospodarowanie na terenach tak trudnych jak Żuławy nie było nowością (uprawnienia budowlane). Od 1547 r. pojawiają się więc nowe lokacje takich wsi, jak: Bystra i Lędowo (1547), Bogatka (1547), Wiślinka (1549 i 1550), Długie Pole (1552), Błotnik (1552), Szerzawa (1556) i Cedry Małe (1561) ^1S. Nie była to jednak zwykła akcja przeprowadzania ponownych lokacji. W wypadku każdej wsi Gdańsk odstępował prawa własności ziemi prywatnym osobom, mieszczanom, często rajcom, zachowując sobie tylko prawo pierwokupu. Nowi właściciele ziemi, nieraz po kilku w jednej wsi, osadzali na ich terenie nowych osadników, głównie holenderskich chłopów obeznanych z gospodarowaniem na terenach depresyjnych (program egzamin ustny).

Bezpośredni stosunek dzierżawny

Między Gdańskiem, jako właścicielem całego obszaru Żuław Gdańskich, a mieszkańcami wspomnianych wyżej nowo lokowanych wsi pojawiła się pośrednia grupa mieszczan-właścicieli ziemskich. Bezpośredni stosunek dzierżawny chłop-Rada Gdańska został zerwany i odtąd czynsz z tytułu użytkowania ziemi chłopskiej płacili jej dzierżawcy nie Radzie, lecz mieszczanom-właścicielom ziemskim. Zniesiona została pańszczyzna sześciodniowa, znana z dokumentów lokacyjnych i innych przekazów w odniesieniu do sąsiednich wsi pańszczyźnianych, a wykonywana dotąd na obszarze folwarku miejskiego w Grabinach (opinie o programie).

Wspomniane wsie otrzymały też zwolnienie od czynszu, przeważnie na 5 lat. Mieszkańcy ich musieli jednak natychmiast przystępować do odbudowania i utrzymywania w porządku z dawna wyznaczonych tym wsiom odcinków wałów Wisły i Motławy. Wolnizna obejmowała tylko czynsze (promocja 3 w 1). Widać stąd, że nowe lokacje były pomyślane jako akcja przywracająca funkcjonowanie całego sytemu utrzymywania Żuław w zdatności do gospodarowania. Pojawienie się jednak nowych właścicieli tych wsi, lub ich części, jak również zniesienie pańszczyzny spowodowało, że wsie te zaczęto zwać „wolnymi” w przeciwieństwie do reszty wsi zwanych „pańszczyźnianymi” (szarwarkowymi) (segregator aktów prawnych).

Wyjaśnień wymaga sytuacja osadnicza w rejonie wsi: Koźliny i Krzywe Koło, gdzie przed XVII w. zaszły dość ważne zmiany. W źródłach XVII w. występują nieraz nazwy osad zaginionych w poprzednim okresie lub zrastających się w jeden organizm z innymi wsiami. W celu uniknięcia wyjaśniania w przypisach każdorazowo, że dana nazwa zaginęła, przedstawiony tu zostanie przebieg zmian, które doprowadziły do zniknięcia z mapy Żuław kilku nazw znanych przed XVII w.¹⁹