Stropy w chałupach podhalańskich

Stropy w chałupach podhalańskich są nagie, o widocznych belkach, podtrzymujących deski powały ułożone prostopadle lub ukośnie do belek. Belki stropowe są wsparte w połowie rozpiętości na sosrębie (siestrzanie) zdobionym gwiazdą wyznaczoną za pomocą cyrkla i ryzowaną w drewnie (program uprawnienia budowlane na komputer).

Między deskami powały i sosrębem jest odstęp o wysokości belek stropowych (tragarzy). Chałupy podhalańskie są wolno stojące lub tworzą wraz z budynkami gospodarczymi zamknięty wokół podwórza czworobok. Przeważnie ściana podłużna (wejściowa) domu mieszkalnego jest zwrócona ku południu, a chałupa w zagrodach wielobudynkowych jest usytuowana w najwyższym miejscu działki (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Chałupy orawskie. W zachodniej części Beskidu Wysokiego leży Orawa. W XVI w., gdy tworzyły się folwarki i rosło obciążenie chłopów daninami, czynszami i robocizną, ludzie masowo uciekali spod Jordanowa, Żywca i Nowego Targu na sąsiednie ziemie oraz w góry. W ten sposób nastąpiło kolonizowanie się Orawy, pięknej ziemi, nad którą góruje sylweta Babiej Góry. Wytworzona tu odrębna i oryginalna architektura nawiązuje czasem w rozwiązaniach detali do form stosowanych w regionach, z których przybyli mieszkańcy Orawy (uprawnienia budowlane).

Na przykład rozwiązania szczytów dachów dwupołaciowych w Lipnicy Wielkiej nawiązują dość wyraźnie do szczytów z okolic Żywca. Na Orawie spotykamy zróżnicowane typy zabudowy, różnorodne kształty dachów, dymników1 i szczytów. Liczne dachy naczółkowe występują tu obok półszczytowych i naczółkówo-przyczółkowych. Końce kalenic często zdobi ozdobny pazdur. Najbardziej oryginalne i niespotykane gdzie indziej są dachy czteropołaciowe, w których połać nad ścianą frontową jest nieco krótsza niż pozostałe (program egzamin ustny).

Chałupy owarskie

Chałupy orawskie mają nieco inny program użytkowy niż chałupy podhalańskie i odmienny układ rzutu poziomego. Wejście na ogół znajduje się z boku. a nie na osi budynku, i prowadzi do sieni, z której wchodzi się do komory dla owiec i do izby czarnej (opinie o programie). Z niej wchodzi się do izby białej. W układach półtoratraktowych półtrakt zajmują komora i alkierz. W stropie izby czarnej jest otwór odprowadzający dym na nieużytkową część poddasza, skąd wydobywa się on na zewnątrz przez dymniki wykonane w połaci dachowej i wzbogacające monotonną płaszczyznę dużego dachu pokrytego gontem. Strop w chałupie orawskiej jest rozwiązany odmiennie niż w chałupie podhalańskiej.

Deski powały leżą bezpośrednio na sosrębie, ponieważ poprzeczne belki stropu (tragarze) wcinają się w belkę sosrębu. Najstarszym, rdzennie orawskim rozwiązaniem są chałupy z wyżkami. nie odróżniające się od innych rzutem poziomym ani wystrojem wnętrz, lecz bryłą dachu (segregator aktów prawnych). Dach czteropołaciowy jest od przodu podcięty, co umożliwia umieszczenie od strony frontowej ganku-galeryjki. zw’anego przedwyżcem, przez który wchodzi się do właściwej wyżki, czyli pięterka przeznaczonego na cele gospodarcze.

Przedwyżce wspiera się na rysiach wysuniętych przed lico ściany frontowej. Słupy przedwyżca są rzeźbione i wprowadzają rytmiczny podział odsłoniętego zrębu wyżki. Na galeryjkę prowadzi zewnętrzna, stromo ustawiona drabina. Od tyłu i boków budynku połacie dachowe skłaniają się nisko, chroniąc szerokimi okapami ściany chałupy od deszczu i wiatrów. W dni słoneczne okapy rzucają na ściany głęboki cień. Chałupy z wyżkami stanowią oryginalne rozwiązanie występujące na stosunkowo niewielkim obszarze w miejscowościach: Jabłonka. Podwilk. Podsarnie, Zubrzyca i Lipnica Wielka. Budowali je zamożni chłopi i chałup tych nigdy nie było dużo (promocja 3 w 1).

Dziś niestety coraz trudniej spotkać je w ich środowisku naturalnym, mniej jest także starych, pięknych chałup w dachami naczółkowymi. Niektóre przeniesiono do Zubrzycy Górnej, gdzie wokół pięknego dworu Moniaków z 1784 r. urządzono Orawski Park Etnograficzny; inne niszczeją i znikają z krajobrazu wsi orawskiej.