Tarcie właściwe

W przypadku tarcia „miejscowego” oprócz właściwego tarcia występują zjawiska zginania (na przeponie) i wyprostowywania się kolejnych partii drutów (ewentualnie również odkształcenia przekładek usztywniających), a część włożonej pracy rozprasza się na odkształcenia plastyczne (program uprawnienia budowlane na komputer). Zjawiska te mogą mieć różny przebieg w zależności od zastosowanych rozwiązań konstrukcyjnych w rodzaju blach poślizgowych, rolek itp.

Dotychczas badania doświadczalne nie wnikały głębiej w omówione zjawiska i zajmowały się raczej tylko globalnymi stratami tarcia. Można tu wyróżnić dwie grupy badań:
1) badania w warunkach laboratoryjnych, dotyczące tarcia poszczególnych drutów kabla,
2) badania tarcia całych kabli, najczęściej (i najkorzystniej dla celów praktycznych) przeprowadzone w warunkach budowy (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Są to badania dwojakiego typu: a) przez pomiar sił i wydłużeń na jednym lub obu końcach kabla, b) przez pomiar wydłużeń wzdłuż trasy kabla w specjalnych okienkach pozostawionych w betonie.

Odrębne badania dotyczą tarcia w zakotwieniach (należy odróżnić od poślizgu w zakotwieniu po odprężeniu), w których często następuje zagięcie drutów (np. w kablach typu Freyssineta druty rozchodzą się wachlarzowato wskutek zaklinowania na pierścieniu naciągarki) oraz tarcie w samej naciągarce. Straty te mogą być łatwo wyeliminowane przez odpowiednie zwiększenie siły naciągu, z tym, że w teorii tarcia kabli za siłę wyjściową uważa się najczęściej siłę tuż poza zakotwieniem tzn. na początku trasy. Straty te są omówione oddzielnie (uprawnienia budowlane).
Główną przyczyną tarcia są zagięcia lub załamania trasy, w których następuje docisk kabla do ścianki kanału (program egzamin ustny).

Badania wykazują jednak, że tarcie występuje również w kablach prostoliniowych, i to w bardzo różnym, nieraz wysokim stopniu; straty siły sprężającej przekraczają niekiedy nawet 1% na mb kabla. Przyczyny tego tarcia, zależnego od długości kabla, mogą być dwojakiego rodzaju:
a) stały docisk boczny kabla,
b) nierówna trasa kabla.

Stały docisk boczny

Stały docisk boczny drutów do osłony wywołany jest przez ciężar masy betonowej i jest znaczny zwłaszcza w kablach głębiej położonych. Doświadczenie wykazuje, że ciśnienie to znacznie wzrasta przy wibrowaniu betonu. Dalszy wzrost tarcia spowodowany jest poza tym skurczem betonu po jego stwardnieniu (opinie o programie).

Przeniesienie ciśnienia na druty kabla w mniejszym lub większym stopniu zależy od sztywności osłony kablowej. W prętach nie osłoniętych przy betonowaniu lub w przypadku osłon plastycznych (np. bitumicznych) docisk jest największy. W celu zwiększenia sztywności osłon blaszanych stosuje się karbowanie ścianek, żeberka usztywniające lub inne środki. Najmniej korzystne są tu przekroje prostokątne (wyginanie ścianek), najkorzystniejsze zaś kołowe.
Nierównomierności trasy kabla wywołują lokalne zagięcia drutów, przyjmujących postać „sfalowaną” pomiędzy punktami stabilizacji osłony; zjawisko tc niekiedy ma miejsce, mimo że pomiędzy kablem a osłoną występuje z reguły tolerancja 4 do 5 mm (segregator aktów prawnych). Podobny wpływ wywierają lokalne wgniecenia i uszkodzenia osłony, zdarzające się w praktyce dość często. Kąt opasania staje się sumą tych przypadkowych załamań. Zakładając, że są one w przybliżeniu rozmieszczone równomiernie wzdłuż kabla, dochodzimy do wzorów uzależniających straty od długości kabla.

Nierówności zależą w sposób wyraźny, jak wykazują doświadczenia, od gęstości rozmieszczenia i sztywności podpór stabilizujących osłonę (stałą lub prowizoryczną) w czasie betonowania, a także od sztywności samej osłony. Lepsze z tego punktu widzenia są kanały prefabrykowane, ponieważ ich średnica z reguły dość znacznie przewyższa średnicę kabla (aby ułatwić przewleczenie kabla).

Dla wszystkich powyższych przypadków występują na ogół odmienne współczyniki tarcia w ruchu i w spoczynku (promocja 3 w 1). Wielokrotnie stwierdzono, że narastanie wydłużeń może w pewnych warunkach występować skokami, co wskazuje na nieciągły przebieg procesu i istotną rolę określonych wartości „granicznych” parametrów.