Typ umysłowy

Kiedy jakaś książka się pojawi, zawsze coś jest nie tak: albo autor sam był grzeszny, jak Trznadel, i wtedy nie ma prawa pisać z poczuciem wyższości, albo jeśli nie był grzeszny (jak Murzański), to okazuje się, że w tej swojej szlachetności był wyizolowany od świata i niewiele rozumiał. To potępienie nielicznych i. bądź co bądź. mało kontrowersyjnych książek w imię zachowania klimatu szczególnie rozumianej tolerancji należy do tego typu grupowych zachowań, których nie pojmuję i które same w sobie zasługują na odrębną analizę wnikliwego badacza inteligenckiego folkloru (program uprawnienia budowlane na komputer).

Schematyzm Michnika i idącego (zbyt często i niepotrzebnie) jego tropem Tischnera czyni całą książkę na pewnym poziomie niezwykle ubogą (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Po pierwsze, w warstwie argumentacyjnej rzecz praktycznie sprowadza się do powszechnych analogii i skojarzeń; tylko tak da się ów schemat dualistyczny uzasadnić. Kiedy więc na przykład Michnik twierdzi, że polski antysemityzm ma przede wszystkim źródła rodzime, co według niego wykazały konkluzywnie wybory prezydenckie w roku 1990, to jako dowód podaje fakt, iż objawił się wówczas ten sam „typ umysłowy", który reprezentuje „polski kołtun” i który wcześniej uzewnętrznił się w roku 1968. a jeszcze wcześniej „doprowadził do zamordowania prezydenta Narutowicza" (uprawnienia budowlane).

Wprawdzie można by dowodzić, że w roku 1990 nikogo nie zabito i zabić nie planowano, nikogo nie prześladowano i prześladować nie zamierzano i że odbyły się wybory ani ładniejsze, ani brzydsze od setek innych wyborów demokratycznych na całym świecie - że. innymi słowy, związek między rokiem 1990 a 1968 czy 1922 da się ustalić tylko w wyniku gigantycznych uproszczeń - ale kto szuka analogii, ten je wszędzie znajdzie, bez względu na wymogi racjonalnego uzasadniania sądów (program egzamin ustny).

Toporne narzędzie poznawcze

Po drugie, wydaje się, że o ile kryterium oceny zjawisk pod kątem tego, czy sprzyjają, czy szkodzą wolności, mogło być funkcjonalne w okresie minionym, o tyle teraz w systemie liberalno-demokratycznym sprzyja ono nastrojom histerycznym i przekształca się w toporne narzędzie poznawcze. Kiedy Michnik pisze, że w Polsce widzi trzy zagrożenia: „nieinteligentne małpowanie doświadczeń kultury zachodniej - te wszystkie »Catsy« i »Play- boye« (…) równie okropny powrót lektur i mentalności z lat trzydziestych - emocji etnicznych, nienawiści rasowych (…) [oraz] niewątpliwy renesans postaw integrystycznych”, to trudno taką opinię potraktować poważnie: nie mamy wszak w Polsce ani wpływowych partii czy ruchów nacjonalistycznych i fundamentalistycznych. ani wpływowych mediów o takim charakterze (opinie o programie).

Dwa ostatnie zagrożenia są więc raczej stałą częścią demonologii Michnika niż przenikliwym opisem tego, co się dzieje w dzisiejszej Polsce (segregator aktów prawnych). Jeśli idzie o zagrożenie pierwsze - owe „Catsy i Playboye” - to jest ono raczej metaforą, i to taką, którą trudno zinterpretować. Prawda jest chyba taka, że Michnik, a także Tischner nie mają wiele do powiedzenia na temat współczesnej kultury zachodniej czy dynamiki systemu liberalnego, po części dlatego, iż problem ten ich mało obchodzi, a po części dlatego, iż nie odpowiada im towarzystwo krytyków tej kultury i tego systemu.

Robią oni wrażenie - choćby ex silentio - sprzymierzeńców liberalizmu (w luźnym sensie tego słowa, a więc generalnej obrony wolności), ale sądzę, iż nie ma u nich głębszego zrozumienia problemów społeczeństwa liberalno-demokratycznego ani odpowiedniej znajomości myśli, która tkwi u jego podstaw (promocja 3 w 1). Ów liberalizm i pluralizm jawią im się raczej jako ogólnie pozytywna alternatywa komunizmu i polsko-katolickiego tradycjonalizmu niż jako konkretny zestaw idei, obyczajów i mechanizmów - posiadający swoje wady i zalety - który można analizować bez obaw o to. że stanie się po politycznie niesłusznej stronie.