Wyposażenie ulic

Ten postulat społeczno-polityczny wymagał wcielenia w konkretnej treści przestrzennej przebudowy miasta, nakazywał odmianę jego struktury przestrzenno-materialnej, uzdrowienie jej i nagięcie do potrzeb człowieka pracy, zlikwidowanie odwiecznego przeciwieństwa śródmieścia i zaniedbanych przedmieść robotniczych (program uprawnienia budowlane na komputer).

Jednocześnie dążność do jak najszybszego przywrócenia Warszawie pełni życia i nadanie jej właściwego oblicza, konkretnie związanego z nieprzemijającymi wartościami architektury dawnej Warszawy - nakazywały jak najrozsądniejsze wyzyskanie wszystkiego co pozostało, wszystkich szczątków i tradycji zniszczonego miasta mogących być pomocą w kształtowaniu nowej stolicy (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Wartości zachowanych budynków, wyposażenia ulic, zwłaszcza zaś stosunkowo mało zniszczonych sieci instalacji podziemnych, wartości starej sieci ulicznej, wartości charakteru architektonicznego najcenniejszych założeń starej Warszawy - wszystko to było przedmiotem dziedziczenia docenianym i wprowadzanym w życic przez budowniczych miasta. Najbardziej zasadniczym przejawem tej tendencji było przyjęcie za punkt wyjścia nowego planu miasta - jego historycznie ukształtowanego układu (uprawnienia budowlane).

Zasady przebudowy i ciągłości historycznej znajdowały oparcie w pragnieniach i nastrojach szerokich rzesz społeczeństwa. Ciężkie wspomnienia niesprawiedliwości społecznej i plag Warszawy kapitalistycznej budziły jako reakcję chęć przeciwstawienia im z gruntu nowej struktury miasta, realizującej marzenia świata pracy; zarazem ból z powodu bestialskiego unicestwienia dorobku kultury narodowej przekuwał się w wolę odbudowy, pełnego odtworzenia tego dorobku, jako symbolu całkowitego triumfu nad siłami i zamiarami faszyzmu (program egzamin ustny).

Walki z zalewem

Oba te nastroje, nic wyłączające się nawzajem, lecz przeciwnie, uzupełniające swój sens kierunkowy, mogły się stać i w końcu stały się siłą motoryczną jednorodnego kierunku odbudowy starej i nowej Warszawy jako całości. Jednakże w pewnym okresie przejęte z jednej strony przez zwolenników wąskiego konserwatyzmu, z drugiej zaś - przez wyznawców pseudonowatorstwa nastroje te były często interpretowane fałszywie, jako uzasadnienie podziału Warszawy na dwa miasta - „stare" i „nowe" (opinie o programie).

Wypaczenia te i omyłki występowały na tle niewyjaśnionego kierunku rozwojowego polskiej twórczości architektonicznej w latach 1945-1948, gdy w splocie sprzecznych koncepcji i poglądów gubiła się nieraz właściwa linia kierunkowa i metoda twórcza. W okresie, w którym partia zajęta była przede wszystkim zasadniczymi zagadnieniami umocnienia władzy ludowej, gdy na porządku dziennym stały najbardziej palące ilościowe zadania odbudowy, a nowe treści i zadania budownictwa dopiero się precyzowały, prądy formalistyczne odgrywały w latach 1945-1948 poważną rolę w twórczości urbanistycznej i wypaczyć mogły architektoniczną konkretyzację niektórych zasadniczych wytycznych odbudowy Warszawy, zwłaszcza zaś pojmowanie centrum miasta i ustosunkowanie w nim starych i nowych budowli i założeń (segregator aktów prawnych). Nie należy jednak sądzić, że pierwiastki realizmu całkowicie zostały zepchnięte, że nic było walki z zalewem abstrakcjonistycznych poglądów.

Gdy tylko koncepcje architektoniczne przechodziły ze sfery rozważań teoretycznych do sfery budownictwa, realizacji, życie ze swymi nowymi potrzebami pomagało architektom częstokroć w otrząśnięciu się z utopijnych sugestii wypierając najbardziej abstrakcjonistyczne pomysły, zbliżając do rozwiązań estetycznie wprawdzie suchych, lecz racjonalnych i przemyślanych użytkowo (promocja 3 w 1). Zjawisko to występuje wyraźnie w projektowaniu osiedli mieszkaniowych, których urbanistyka i architektura ustalona do realizacji w latach 1948-1949, tj. jeszcze przed większymi zmianami w twórczości architektonicznej, odbiega już bardzo daleko od pierwszych, całkowicie abstrakcyjnych koncepcji 1945-1947 r. (porównajmy rozwiązania dzielnicy mieszkaniowej Muranów z r. 1947 i z r. 1948-1949¹, lub też mieszkania na Kole.