Wytrawny mistrz

W r. 1950 projektowanie dominanty miasta powierzono L. Rudniewowi. Wytrawny mistrz opracowuje sylwetową koncepcję stalingradzkiego gmachu Rad, a jednocześnie wysuwa śmiały pomysł ukształtowania całego jego otoczenia doprowadzając je znów (lecz w sposób bardziej dojrzały i realny niż w konkursie 1946 r.) do całkowitej, geometrycznej jasności i czytelności (program uprawnienia budowlane na komputer). Obudowując historyczny już gmach Domu Towarowego Rudniew kształtuje plac Poległych Bojowników jako wydłużony trapez o osi prostopadłej do prospektu Stalina i do rzeki; na osi tej w dalszym ciągu założona zostaje aleja Bohaterów. Ta koncepcja Rudniewa posłużyła za podstawę ostatecznego projektu centralnego założenia Stalingradu, dziś będącego już przedmiotem intensywnej realizacji (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Jak widzimy, projekt ten bezapelacyjnie wyznaczający kontury centrum wielkiego miasta jest wynikiem wysiłków kompozycyjnych wielu środowisk architektonicznych i wielokrotnego doskonalenia koncepcji. Znajdują w nim swoiste, indywidualne zastosowanie zasady powiązania z rzeką i elementami starego układu urbanistycznego wypracowane w toku rekonstrukcji Moskwy (uprawnienia budowlane). Swoistość interpretacji tych zasad wynika z takich odrębnych warunków Stalingradu, jak pasmowe usytuowanie miasta wzdłuż wysokiego brzegu wielkiej rzeki, prostokątna sieć uliczna, liniowy kościec śródmieścia - wzdłużny prospekt Stalina, wreszcie fakt całkowitego zniszczenia miasta. Wszystkie te okoliczności zbliżają problematykę stalingradzką do warszawskiej i dlatego czynią ją szczególnie dla nas interesującą (program egzamin ustny).

Usunięcie zakładów przemysłowych

Wiele analogii ze Stalingradem wykazuje problematyka planistyczna odbudowy Rostowa nad Donem, starego ośrodka przemysłowego o prostokątnej sieci ulicznej, również odgrodzonego od pięknej rzeki pasmem przemysłowo-składowym. I tu jako główne zadanie przebudowy miasta wysunięty zostaje problem powiązania śródmieścia z rzeką. Autor planu generalnego akademik W. Siemionów rozwiązuje ten problem poprzez założenie szerokiego bulwaru - parku nadrzecznego, ku któremu spływa szereg osi zielonych łączących centrum miasta z Donem (opinie o programie).

Wszystkie te poprzeczne założenia zielone jednoczy w głębi miasta główna arteria - ulica Engelsa stanowiąca liniowe centrum Rostowa: wzdłuż niej ukształtował się szereg starych i nowo założonych placów z czołowymi gmachami użyteczności publicznej (Rada Miejska i Obwodowa, Teatr, Uniwersytet i inne) usytuowanymi również frontem do rzeki i zamykającymi perspektywy osi zielonych. Dzięki energicznym wysiłkom budowniczych rostowskich i umiejętnej organizacji zabudowy wiele radykalnych posunięć przewidzianych w planie generalnym zostało już wprowadzonych w życie. Należy tu przede wszystkim wymienić usunięcie zakładów przemysłowych z centralnej części wybrzeża dońskiego i pełną realizację zielonego bulwaru-parku nadbrzeżnego (segregator aktów prawnych). Równolegle intensywnie rozwija się nowe budownictwo na ulicy Engelsa, przebudowa sieci komunikacyjnych miasta, budowa nowych mostów itd.

Dla stolic republik związkowych i wielkich ośrodków przemysłowych, jak omówione powyżej Stalingrad i Rostów, charakterystyczne są skomplikowane wieloczłonowe systemy założeń centralnych wynikające z ich wielorakich funkcji życiowych i skali miasta. Stąd też ich praktyka jest podstawowym materiałem dla oceny wielkomiejskiej kompozycji urbanistycznej. Jednakże i szereg mniejszych liczebnie miast historycznych o bardziej lakonicznej kompozycji założeń śródmiejskich wykazuje bogate układy centrów i ciekawe rozwiązania problemów dziedzictwa. Smoleńsk, jedno z najstarszych miast rosyjskich, położone na malowniczych wzgórzach w górnym biegu Dniepru, zachowało do naszych czasów bezcenne relikty swej przeszło tysiącletniej historii (promocja 3 w 1). Na najstarszym terenie miasta-górze Soborowej wznosi się monumentalna bryła soboru Uspienskiego zbudowanego w XVI-XVII wieku na miejscu świątyni istniejącej tu od XII wieku.