Zasada niedzielenia gospodarstw

Podobnie było z awansem w hierarchii wiejskiej. Nie mówimy tu o dzieciach zamożnych właścicieli gospodarstw pełnorolnych, lecz o zagrodnikach, którzy również przy sprzyjających okolicznościach zdobywali się na kupno gospodarstwa pełnorolnego lub osiągali je żeniąc się z wdową. Widzimy więc, że panował tu ciągły ruch zarówno wskutek przejmowania nowych, lepszych gospodarstw, jak też wycofywania się po niepowodzeniach finansowo-gospodarczych lub wskutek wkraczania w wiek starczy. Nadzorowana przez zarząd Żuław prawna zasada niedzielenia gospodarstw nie dopuszczała do tworzenia się większych kompleksów własnościowych (program uprawnienia budowlane na komputer). Posiadanie jednak dwu i więcej gospodarstw - choćby przez okres przejściowy - bogaciło ich właściciela.

Mimo częstego przechodzenia gospodarstw w ręce obcej rodziny, utrzymywały się w XVII w., wytworzone chyba wcześniej, znaki własnościowe gospodarstw. Niestety, ich wzory zachowały się tylko dla kilku wsi, a mianowicie: Koźlin, Krzywego Koła i jego części o ginącej nazwie Friewalde, Bystrej, Suchego Dębu, Cedrów Małych i Wielkich. Jak więc widzimy, znane dotąd znaki własnościowe gospodarstw żuławskich pochodzą niemal wyłącznie ze wsi pańszczyźnianych, gdyż jedyny wyjątek stanowi tu Bystra (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Znaki własnościowe grawerowane

Niezmiernie trudno jest określić jednoznacznie charakter i funkcje tych znaków. Niektóre przykłady ich zastosowania wydają się sugerować, że związane one były najściślej z osobą właściciela (uprawnienia budowlane). Tak więc na dokumencie sprzedaży gospodarstwa w Koźlinach figurują podpisy zainteresowanych osób i przy nich znaki własnościowe gospodarstw tych osób umieszczone tak, jakby to były ich sygnety. Na marginesie innego dokumentu znajduje się lista pięciu osób, przy których umieszczono ich znaki własnościowe. Ciekawe, że jedno z nazwisk zapisane jest w sposób identyfikujący je ze znakiem własnościowym gospodarstwa (program egzamin ustny). Znaki własnościowe grawerowane też były na sztućcach lub talerzach.

Z drugiej strony znaki te najwyraźniej reprezentują gospodarstwa. W księgach ławniczych Koźlin i Krzywego Koła z początków XVII w. widać wyraźnie, że znak własnościowy gospodarstwa przechodzi z poprzedniego właściciela na nowego nabywcę. Zachował się kontrakt z końca XVII w. zawarty przez mieszkańców Suchego Dębu. Na końcu znajduje się lista sygnatariuszy tego kontraktu wraz ze znakami własnościowymi ich gospodarstw (opinie o programie). Znaki te przytoczone są po to, aby zarejestrować gospodarstwa, na których ciążą obowiązki wypływające z zawartego kontraktu. Właściciele stosunkowo szybko się zmieniali, gospodarstwo natomiast trwało i jego znak własnościowy umieszczony na kontrakcie zobowiązywał wszystkich zmieniających się właścicieli do przestrzegania zawartych w nim postanowień (segregator aktów prawnych).

Najwymowniejszym jednak przykładem jest nie datowany wprawdzie dokładnie, ale pochodzący prawdopodobnie z XVIII w, rejestr powinności Krzywego Koła na rzecz miasta. Nie ma w nim w ogóle nazwisk, są tylko znaki własnościowe gospodarstw i ich nadział ziemi łącznie z obliczonymi od tego należnościami. Ta lista znaków własnościowych wskazuje, że reprezentowały one lepiej gospodarstwa, na których ciążyły zobowiązania, od nazwisk ich chwilowych właścicieli. Nie osoba właściciela bowiem, lecz gospodarstwo obciążone było powinnościami. Podobne stanowisko panowało, jak zobaczymy, w sprawie uiszczania przez rodziców świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci niepełnoletnich. Obowiązkiem ich utrzymywania i kształcenia aż do pełnoletności obciążone było gospodarstwo, bez wzglądu na osobę nowego właściciela (promocja 3 w 1).