Abakan

ABAKAN, rz. w azjat. części Federacji Ros., 1. dopływ Jeniseju; dł. 514 km; uchodzi do Zbiornika Krasnojarskiego. ABAKAN, m. w azjat. części Rosji, stoi. Chakasji, nad rz. Amur, przy ujściu do Jeniseju; 159 tys. mieszk. (1994); węzeł kol., przemysł taboru kol., spożywczy, wyższa szkoła pedagogiczna. Abakanowicz Magdalena, ur. 1930, plastyczka; prof. PWSSP w Poznaniu; przestrzenne, monumentalne gobeliny — tzw. abakany, o reliefowej, bogatej fakturze; nagroda państw. 1972. Abakanowicz Piotr (pseud. Barski), 1890-1948, działacz konspiracji, podpułkownik; 1910-17 w armii ros.; 1918 dow. lotnictwa w I Korpusie Pol. w Rosji; 1919-20 w Armii Czerwonej, zbiegł do Polski; 1920-30 w WP; 1944-45 w NSZ (części nie scalonej z AK), m.in. szef sztabu Dowództwa, inspektor Obszaru Śląsk; 1945 aresztowany, skazany na karę śmierci (zamienioną na karę dożywotniego więzienia), zmarł wskutek pobicia (program uprawnienia budowlane na komputer).

ABAKUMOW Wiktor, 1896-1954, general radź. aparatu bezpieczeństwa, Ormianin; 1943-46 szef kontrwywiadu wojsk. (Smiersz Smiert’ szpionam); 1946-51 min. bezpieczeństwa państw., aresztowany 1952; po śmierci Stalina zwolniony na polecenie Berii, szef wydziału śledczego Gt. Urzędu Bezpieczeństwa Państw.; 1953 aresztowany ponownie, stracony. ABAKUS, arch, najwyższa część głowicy kolumny doryckiej w formie czworobocznej płyty. ABAŁAKOW, bracia, alpiniści ros.: Witalij M. (1906-86), inżynier konstruktor, kier. pierwszej radź. wyprawy na Pik Lenina (Pamir) - 1934; Jewgienij M. (1907-48), rzeźbiarz, zdobywca (jako pierwszy) Piku Komunizmu (Pamir) - 1933 (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

ABASTUMANI, osiedle w Gruzji, w Małym Kaukazie, na wys. 1300 m; ok. 5 tys. mieszk.; przeciwgruźlicze uzdrowisko klimat.; cieple źródła miner.; w pobliżu obserwatorium astrofizyczne. ABASZYDZE Grigol, ur. 1914, pisarz gruz.; poezje lir., poematy patriot., powieści hist., utwory dla dzieci. ABASZYDZE Irakli, 1909-92, poeta i literaturoznawca gruz.; czl. gruz. akad. nauk; przewodu. Związku Pisarzy Gruz.; red. nacz. Encyklopedii Gruz.; prace krytycznolit., poezje patriot, i o tematyce społecznej (uprawnienia budowlane).

Abażur

ABAŻUR, osłona, zwykle ozdobna, z materiału nieprzeświecalnego lub rozpraszającego światło (szkło, tkanina, porcelana itp.) do ukrycia lampy przed bezpośrednim widzeniem. ABBA, szwedz. zespól muz.; zal. 1972, działa! do pocz. lat 80-ych; nazwa od inicjałów imion jego czl.: A. Falskog (ur. 1950), B. Ulvaeus (ur. 1945), B. Andersson (ur. 1946), A. Lyngstad Fredriksson (ur. 1945); w repertuarze rytmiczne, melodyjne piosenki w stylu pop, m.in. Waterloo, Mamma Mia, Fernando (program egzamin ustny).

ABBADO Claudio, ur. 1933, wl. dyrygent i pianista; dyrygent orkiestry La Scali, filharmonii w Nowym Jorku i Berlinie, filharmonii i opery w Wiedniu. ABBAJA (Jezioro Małgorzaty), jez. w pd. Etiopii, w Rowie Abisyńskim (Wielkie Rowy Afrykańskie), na wys. 1285 m; pow. 1256 km². ABBAS1 WIELKI, 1571-1629, szach pers. od 1587, z dyn. Safawidów; wybitny władca; modernizacja armii, rozwój gosp. kraju, rozwój kontaktów dyplomatycznych i handl. z Europą (opinie o programie).

ABBAS FARHAT - Farhat Abbas. ABBASYDZI, dynastia 37 kalifów arab. panująca 750-1258 w imperium muzutm.; początkowo państwo A. (kalifat bagdadzki) rozciągało się od Hirkiestanu po Hiszpanię; osłabienie władzy centr. spowodowało usamodzielnienie się kolejnych prowincji i w XIII w. ograniczyło się ono do Mezopotamii, Piw. Arabskiego i części Persji; rozkwit gosp. i kult. kalifatu za Maruna ar-Ra- szida i Al-Mamuna; 762 A. przenieśli stoi. z Damaszku do Bagdadu (segregator aktów prawnych).

ABBATE Niccolo dell’, 1512-71, malarz wl.; kontynuator manieryzmu; od 1552 w Fontainebleau, gdzie wraz z F. Primaticciem dekorował pałac i silnie oddziałał na kształtującą się tam szkolę malarską. ABBE Ernst, 1840-1905, fizyk niem.; prof. uniw. w Jenie; współwłaściciel fabryki Zeissa; konstruktor przyrządów opt.; rozwinął teorię mikroskopu (promocja 3 w 1).