Afazja

AFAZJA, upośledzenie lub niemożność wyrażenia myśli słowami (a. ruchowa), mimo sprawności aparatu artykulacyj- nego, lub niemożność zrozumienia mowy (a. czuciowa), niekiedy znalezienia odpowiedniego słowa (a. amnestyczna); następstwo uszkodzenia mózgowych ośrodków mowy lub ich połączeń (program uprawnienia budowlane na komputer).

AFEKT, prawo silne wzburzenie; za dokonanie zabójstwa pod wpływem a. prawo poi. przewiduje karę niższą. AFEKT, psychol. gwałtowny i silny, zwykle krótkotrwały stan emocjonalny; towarzyszą mu wyraźne symptomy fizjol. oraz osłabienie kontroli rozumowej nad zachowaniem. AFEREZA, językozn. zanik naglosowej części wyrazu (głoski lub grupy głosek). AFEUERK GEBRE IJESUS, 1868-1947, etiop. pisarz, uczony i działacz spot.; autor pierwszej powieści w języku amharskim; prace językoznawcze. AFFETTUOSO [~ozo; wł.], muz. czule, namiętnie (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Afganistanu), państwo w pd.-zach. Azji; gł. m.: Kandahar, Herat, Mazar- -i Szarif; dzieli się na 29 prowincji. Większość powierzchni zajmują góry; na pd.-zach. pustynie; klimat podzwrotnikowy suchy kontynent., na pd.-zach. wybitnie suchy. Słabo rozwinięty kraj roln.; uprawa (sztuczne nawadnianie) pszenicy, kukurydzy, jęczmienia, ryżu, bawełny; sadownictwo; hodowla (gl. koczownicza) owiec (jedno z pierwszych miejsc w święcie w hodowli owiec karakułowych), kóz, bydła; rozwija się górnictwo (gl. gaz ziemny, rudy chromu) i przemysł przetwórczy (gł. włók.); wyrób dywanów; eksport gł. gazu ziemnego, owoców i dywanów; handel gł. z Federacją Ros., Japonią i Indiami (uprawnienia budowlane).

Układy o nieagresji

Tereny obecnego A. w średniowieczu pod rządami kolejnych dynastii muzułm. (od VII w.), w czasach nowoż. - podzielone między Persję, państwo Wielkich Mogotów oraz chanat uzb.; proces konsolidacji Afganów od XVII w., a powstanie zjednoczonego państwa (emiratu) w 2 poi. XVIII w.; teren ścierania się różnych wpływów, gł. rywalizacji ros.-bryt., ostatecznie od 70-ych lat XIX w. pod kontrolą W. Brytanii. Scalone gospodarczo, wielonarodowe państwo feudalne 1919 uzyskało niepodległość jako monarchia konst.; w obu wojnach świat, neutralny. Układy o nieagresji - 1926, 1931, 1935, 1965. W 1973 obalenie monarchii i ustanowienie republiki (konstytucja 1977) (program egzamin ustny).

W 1978, wskutek kolejnego zamachu stanu (tzw. rewolucja kwietniowa), przejęcie władzy przez Lud.-Demokr. Partię A., rządy Rady Rewol. - wg tymczasowej konstytucji 1980 najwyższego organu władzy (funkcję głowy państwa pełni jej Prezydium z przewodniczącym na czele); zapowiedź wprowadzenia niekapi- drogi rozwoju i reform społ.-gospodarczych (opinie o programie). W celu obrony rewolucji przed opozycją wewn. zwrócenie się XII 1979 o pomoc objęcie władzy przez B. Karmala; odtąd - walka wojsk rządowych i oddziałów radź. z siłami opozycji zbrojnej, wspomaganej z zewnątrz, gł. z Pakistanu; 1986 sekr. gen. Lud.-Demokr. Partii A. - M. Nadżibullah, rzecznik rozwiązań polit. bazujących na pomocy ZSRR; niepowodzenia prób pojednania nar.; 1987, przy mediacji ONZ, porozumienie między A. a Pakistanem, w rezultacie którego do 15 II 1989 ZSRR całkowicie wycofał swe wojska z A.; nasilenie ataków oddziałów zbrojnej opozycji (modżahedinów); VI 1990 L-DPA przyjęła nazwę Partia Ojczyzny, występując z programem pojednania nar. i respektowania zasad religii muzułm. oraz propozycją wyborów z udziałem opozycji (pod nadzorem ONZ); IV 1992 dymisja prez (segregator aktów prawnych).

M. Nadżibullaha i przejęcie władzy przez Tymczasową Radę Modżahedinów; rozłam wśród modżahedinów i walki zbrojne między zwolennikami G. Hekmatjara i szefa milicji uzb. gen. R. Dostuma; IX 1992 podpisanie rozejmu; XII 1992 B. Rabbani wybrany na prezydenta (2-letnia kadencja); I 1993 utworzenie 205-oso- bowego parlamentu; w marcu porozumienie pokojowe między 8 przywódcami afgańskich modżahedinów, na mocy którego przedłużono mandat prez. Rabbaniemu, a premierem został Hekmatjar; walki w Kabulu między zwolennikami Rabbaniego a zwolennikami Hekmatjara i Dostuma (promocja 3 w 1).