Błękit pruski

Uczciwym się nie jest - uczciwym się nieustannie staje sprawdzając siebie. Wróblewski był człowiekiem moralnym, tj. brał pełną odpowiedzialność za skutki swoich wyborów. Miał chwile depresji i euforii. W chwilach depresji czuł się kompletnie osamotniony, a wszystko wokół wydawało mu się pozbawione sensu. Jego wędrówki górskie były zarówno próbą wytchnienia, jak doświadczeniem ryzyka. Był romantykiem: samotnie dokonując wyborów we własnym przekonaniu najtrudniejszych i skrajnie ryzykownych. Stąd jego dystans do przyjmowanych poglądów i potrzeba ich nieustannej weryfikacji (program uprawnienia budowlane na komputer).

Wszystko to sprawiło, że mit Andrzeja Wróblewskiego wszedł w zakres tradycyjnego, XIX-wiecznego mitu artysty przeklętego. Elementy tego mitu to m. in.: romantyzm (indywidualizm i samotność ducha), okulary (intelektualizm jako słabość duchowa), drobna postura (choć był wysoki, lekko zgarbiony i silny - słabość fizyczna), kolor niebieski (błękit pruski - jako sentymentalny symbol śmierci), góry (ucieczka przed odpowiedzialnością moralną), wreszcie Rozstrzelania (jako świadectwo i symbol cierpień wojennych narodu) (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Starałem się wykazać, że w projektach Wróblewskiego Rozstrzelania były czymś zupełnie innym. Były nowoczesnym myśleniem o formach propagandy wizualnej opierającej się na wykorzystywaniu wzorców kulturowych - czymś bardzo bliskim chwytom reklamowym i politycznym naszej obecnej rzeczywistości.

Treść mitu zawiera osąd moralny Wróblewskiego jako człowieka artysty. Ukazuje go jako człowieka słabego i chwiejnego, a jego wybory jako efekt słabości (uprawnienia budowlane). Tajemnicze, chronione przez rodzinę okoliczności śmierci stały się źródłem ideologicznym mitu: przez samobójstwo Wróblewski wymierzył sam sobie sprawiedliwość…

Kultura koncesjonowa

Prawdę mówiąc, mit taki był bardzo na rękę prawie wszystkim. Nawet ci, co nie umoczyli się w czasach stalinowskich, dostrzegali  jego korzyści dla kultury koncesjonowanej. Mit Wróblewskiego nie usprawiedliwiał bowiem, wbrew pozorom, wyborów w czasach wykorzenienia, lecz usprawiedliwiał beztroskę w czasach pozornej swobody. Był użyteczny nie tyle dla sumień zbrudzonych. ile dla tych, które chciały być czyste (program egzamin ustny).

Powiem zatem trochę podobnie jak przeciwnicy mitu Wróblewskiego, ale w innym sensie: koniec z takim mitem! Taki mit jest nam już niepotrzebny. Co proponuję w zamian? Współczesna sztuka polska ma dwa mity: jeden nazywa się „Strzemiński", a drugi „Wróblewski". Ten pierwszy jest otoczony kultem, ma swoją świątynię, kapłanów i wyznawców. Ci, którzy go praktykują, zyskują wdzięczność i ochronę. Ten drugi jest bardziej wędrowny, rzekłbym - mądrościowy i pozbawiony zaplecza doktrynalnego. Ci, którzy go praktykują, ryzykują, że znajdą się w diasporze ze sporą dozą ksenofobii (opinie o programie).

Te dwa mity dotychczas modelowały postawy większości artystów. Ten pierwszy był bardziej ..nowoczesny" i wpływał decydująco na sztuki wizualne. Ten drugi zaznaczył się bardziej w literaturze i w przekazie ustnym. Pierwszy związany jest z etosem awangardy i wynosi ideę kulturowego wyobcowania i zwycięstwa postępu. Drugi związany był z romantycznym etosem klęski i wynosił ideę krytycznej obserwacji rzeczywistości i własnej kultury (segregator aktów prawnych). Ukazuje kryzysowość wyobcowania. Pierwszy jest idiomem „kosmopolitycznym” i zaspokaja tęsknoty do uniwersalnego języka. Drugi jest idiomem „narodowym" i zaspokaja potrzebę poczucia tożsamości.

Jeden z głównych teoretyków pierwszego mitu, Mariusz Tchorek. porównał niedawno Władysława Strzemińskiego do Boga i do Mojżesza. Jak Bóg przestrzegał przed zerwaniem owocu, tak artysta przestrzega przed przekroczeniem granic obrazu. Jak Mojżesz wyprowadził lud. tak Władysław Strzemiński wyprowadził malarstwo z baroku… Świadczy to o tym, że doktryna unizmu zaczyna nabierać cech substytutu religii (promocja 3 w 1).