Cerkwie łemkowskie

Najliczniejszą grupę stanowią cerkwie na południu Polski. Wśród wielu typów występujących w obrębie Karpat wyróżniają się cerkwie łemkowskie (program uprawnienia budowlane na komputer).
Cerkwie łemkowskie typu zachodniego cechuje wzdłużny układ i wyraźne zaznaczenie na zewnątrz trójdzielności wnętrza.

Prezbiterium, a także wyższy i szerszy zrąb nawy głównej są przekryte oddzielnymi dachami namiotowymi. Nietypowe dla Łemkowszczyzny rozwiązania stanowią wzniesione w: Nowosądeckiem cerkwie: w Klimkówce 1 (z 1912 r.), nawiązująca do wzorów staroruskich oraz w Gładyszowie (z 1938 r.). jedyna w Beskidzie Niskim cerkiew na planie krzyża greckiego (program uprawnienia budowlane na ANDROID).
Typowy przykład świątyni bojkowskiej 1 stanowi cerkiew ze wsi Grąziowa koło Ustrzyk Dolnych, wybudowana w 1731 r. (obecnie w MBL w: Sanoku). Prezbiterium, babiniec i rozdzielająca je szersza nawa (wszystkie na planie kw’adratu), są zwieńczone odrębnymi, wielokrotnie załamanymi dachami brogowymi. Góruje dach nawy. Frontowe i boczne podcienie oraz szerokie okapy rzucają głęboki cień (uprawnienia budowlane).

Nietypowa dla sakralnego budownictwa bojkowskiego jest cerkiew z Rosolina, która zasługuje naszych odstępy są nieregularne lub nie występują w ogóle. Trzeci element rzutu poziomego - babiniec, jest ukryty we wnętrzu szerszej od niego wieży, która ma ściany zbieżne ku górze i izbicę. Dach wieży, stanowiącej dominantę wysokościową, niższy dach nawy głównej i najniższy - prezbiterium wieńczą barokowe hełmy z pseudo- latarniami (program egzamin ustny). To stopniowe obniżanie się brył i nieakcentowanie części centralnej jest charakterystyczne dla cerkwi łemkowskich typu zachodniego.

Do najciekawszych zachowanych obiektów tego typu należą m.in. cerkwie: w Powroźniku z 1643 r., w Kwiatoniu z XVII w., w Owczarach z 1635 r. i Skwirtnem.
Cerkwie łemkowskie typu wschodniego nie mają tak jednolitej formy jak zachodnie. Babiniec, nawa i prezbiterium tworzą niekiedy jedną zwartą bryłę nakrytą wspólnym dachem (Wisłok Dolny), a czasem nawa jest poszerzona (Szczawne, Komańcza) (opinie o programie).

Właściwa wieża

W niektórych cerkwiach nad babińcem wyrasta niska wieża, w innych nad dachem górują trzy lub cztery kopulaste wieżyczki-sygnaturki. Właściwa wieża z dzwonami stoi zawsze w pewnej odległości od cerkwi typu wschodniego, na jej osi, jako wieża bramna uwagę ze względu na piękną formę i wysoki poziom ciesiołki. Fundowana i zdobiona przez Polaków nosi cechy kościoła rzymskokatolickiego. W jej wnętrzu nigdy nie było ikonostasu, który jest charakterystycznym elementem wyposażenia cerkiewnych wnętrz.

Nie zaznacza się też na zewnątrz obiektu trójdzielność wnętrza; zrąb babińca, nawy i prezbiterium nakryty jest wspólnym dachem wielopołaciowym.
Trudno tu opisać wszystkie typy cerkwi: i te jednokopułowe budowane przez Pogórzan w okolicach Jasła i Krosna, i te na Zamojszczyźnie, i w Białostockiem. i w Przemyskiem. a także nawiązującą do stylu bizantyjsko-weneckiego katedralną cerkiew św. Marii Magdaleny w Warszawie, szczęśliwie zachowaną w czasie obydwu wojen światowych. Zamieszczone wiadomości po- winny jednak ułatwić analizowanie charakterystycznych cech budownictwa związanego z obrządkami Kościoła prawosławnego i greckokatolickiego (unickiego) na terenie naszego kraju (segregator aktów prawnych).

Do pierwszych lat okupacji hitlerowskiej zachowały się na terenie Polski drewniane bożnice - niesłychanie piękne obiekty świątyń żydowskich. Odbiegały one wyraźnie programem użytkowym, układem rzutu poziomego oraz rozwiązaniem konstrukcyjnym od świątyń innych wyznań. Zaznaczyły się w nich wymagania odmiennej liturgii i tradycji świątyń niechrześcijańskich Bliskiego Wschodu. Na terenie Polski wyodrębniły się dwa kręgi kulturowe budownictwa synagog: południowo-zachodni i podlasko-mazowiecki (promocja 3 w 1).