Drgania akustyczne

Przedstawione w niniejszym rozdziale kryteria oceny szkodliwości dotyczyły drgań akustycznych słyszalnych, dla których kryteria takie są najbardziej sprecyzowane i znormalizowane, oraz drgań infra- i ultraakustycznych, dla których pomimo ich szkodliwego oddziaływania nie udało się dotychczas opracować powszechnie obowiązujących kryteriów oceny (program uprawnienia budowlane na komputer). Ponieważ drgania akustyczne, należące do wymienionych trzech zakresów częstotliwości, stanowią z punktu widzenia fizycznego jednolite zjawisko, którego istnienie polega na ruchu cząstek środowiska sprężystego przede wszystkim w powietrzu przedstawiono krzywą oceny szkodliwości dla całego zakresu drgań akustycznych mierzonych w pasmach tercjowych (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Jak widać z rysunku w części środkowej, o zakresie częstotliwości 16-8000 Hz, jest to krzywa oceny hałasu N85 przesunięta ku dołowi o 5 dB (ze względu na przejście z pasm oktawowych na tercjowe), w części infraakustycznej, o zakresie częstotliwości l-f-16Hz, jest to krzywa określona przez Nixona i Johnsona, a przystosowana do oceny takich drgań przez D. Augustyńską, oraz w części ultradźwiękowej, o zakresie częstotliwości 8-?-100 kHz, jest to krzywa określona przez normę radziecką GOST 12.1.001-75 (uprawnienia budowlane).

W związku z uzgodnionym w ramach RWPG projektem normy, w którym poziom dopuszczalny dla zakresu dźwięków słyszalnych przyjęto jako równy Ldop = 85 dB(A), krzywa przedstawiona ulegnie w tym zakresie przesunięciu ku dołowi o 5 dB (N80) (program egzamin ustny).

W większości przypadków pomiary akustyczne przeprowadzane w zakładach przemysłowych mają na celu: a) wyznaczenie poziomu dźwięku (hałasu), jego charakterystyki w funkcji częstotliwości i charakteru rozprzestrzeniania się w najbardziej hałaśliwych pomieszczeniach danego zakładu oraz na podstawie uzyskanych wyników ocenę stopnia szkodliwości hałasu; b) opracowanie wytycznych zmniejszenia szkodliwego działania hałasu w przypadku stwierdzenia, że jego poziom przekracza dopuszczalne (wg norm) granice, a po zastosowaniu środków mających na celu obniżenie tego poziomu sprawdzenie skuteczności ich działania (opinie o programie).

Różnorodność występujących w przemyśle źródeł hałasu i warunków, w jakich się on rozprzestrzenia, nie pozwala na opracowywanie jednej, wspólnej dla wszystkich przypadków metody pomiarów. Z konieczności więc stosowana metoda ogranicza się do sposobu wykonania pomiaru oraz zastosowania określonej aparatury, natomiast powiązanie wykonywanych czynności pomiarowych z danym procesem technologicznym odbywa się indywidualnie, w zależności od warunków i potrzeb lokalnych. Z wymienionych względów trudno jest podać szczegółowy plan postępowania przy wykonywaniu pomiarów akustycznych w dowolnym zakładzie przemysłowym. Z tych samych względów w niniejszym rozdziale starano się zwrócić uwagę jedynie na najważniejsze szczegóły związane ze sposobem wykonywania pomiarów (segregator aktów prawnych).

Podstawową wielkością określającą źródło dźwięku (hałasu) jest jego poziom wyrażony w decybelach. Wartości poziomu dźwięku większości źródeł hałasu występujących w przemyśle są w mniejszym lub większym stopniu zmienne w czasie. Przebieg zmian poziomu dźwięku silnika spalinowego wysokoprężnego w czasie. W tym przypadku dla określenia charakterystycznych cech tego przebiegu wystarcza podać maksymalną i minimalną wartość poziomu tych zmian. Charakterystyczny przebieg zmian poziomu dźwięku młota spadowego pracującego w kuźni; widać tu pojedyncze uderzenia, następujący po nich pogłos i tło dźwiękowe po zakończeniu serii uderzeń (promocja 3 w 1).

Dla określenia akustycznych cech tego przebiegu zupełnie wystarczające jest podanie maksymalnej wartości poziomu dźwięku uderzeń oraz granicznych wartości poziomu tła akustycznego. Zupełnie odwrotną sytuację, na którym pokazano zmiany poziomu dźwięku towarzyszące pracy narzędzia pneumatycznego wyrównującego powierzchnię żeliwnego odlewu. W tym przypadku wystarczy podać graniczne wartości poziomu dźwięku pracującego narzędzia oraz minimalną wartość tego poziomu w chwilach, gdy narzędzie napotyka mniejszy opór lub ześlizguje się z obrabianej powierzchni. Po prawej stronie każdego z podanych rysunków pokazano uproszczoną ilustrację poszczególnych przebiegów.