Emancypacja świata pracy

To już są czasy Komitetu Obrony Robotników. Pojawia się pytanie: dlaczego KOR mógł nieść samarytańską pomoc prześladowanym, gdy Kościół od tego rodzaju działań trzymał się jeszcze z daleka? Dlaczego z kręgów kościelnych padały uwagi wobec ludzi KOR-u bardzo nieprzychylne. Pewien biskup mówił wtedy zagranicznemu dziennikarzowi: „Komuniści z KOR-u, kiedy dojdą do władzy, będą jeszcze bardziej wrodzy wobec Kościoła niż ci, którzy dziś rządzą”. Prawda, że jeden z członków Komitetu wyrażał się krytycznie o tym nurcie w Kościele, który zajmuje się „oddawaniem Polski w niewolę Maryi" - ale był to ksiądz Zieją (program uprawnienia budowlane na komputer).

Ksiądz Tischner pisał w tamtych latach o rozkładzie etosu pracy - co ludziom opozycji wydawało się pozbawione sensu: wyobrażano sobie, że etos pracy powróci wraz ze zmianami politycznymi. „Uważałem - mówi Michnik - że emancypacja świata pracy dokona się poprzez realne uspołecznienie państwowych zakładów" (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Tutaj Pleban był znacznie bardziej przewidujący: od dawna wiedział, że nie będzie wolności człowieka bez prawa do własności prywatnej, i to również, że człowiek zniewolony, człowiek nie umiejący pracować - może nie zmienić się wiele, gdy już nastąpią zmiany ustrojowe (uprawnienia budowlane). Mówiąc dzisiaj: „została w ludziach niewola wewnętrzna” - ks. Tischner wie, co mówi, i my wiemy. Ta gruba książka mogłaby być wielokrotnie grubsza; dwaj (dokładniej trzej) uważni i aktywni obserwatorzy życia mają co sobie i nam przypominać. Przez te parę dziesięcioleci zdarzyło się niezwykle dużo rzeczy trudnych do pojęcia: stalinizm, październik, rewizjonizm.

Wychowanek rewolucji

Sobór i związane z nim przemiany w Kościele, grudzień 70, dekada Gierka przerwana czerwcem ’76, powstanie KOR-u i „opozycji demokratycznej”, wybór Wojtyły na papieża, sierpień ’80 i „Solidarność”, stan wojenny i podziemie, pieriestrojka. „Okrągły Stół", upadek komunizmu, wolny rynek w działaniu, „wojna na górze”, antysemityzm, walki o lustrację i dekomunizację, „aksamitna restauracja" postkomunizmu, pojawienie się w’ Kościele psychozy oblężonej twierdzy etc., etc. Kilkakrotnie, w różnych okolicznościach. ksiądz Tischner wygłaszając homilie, nawiązuje do słów: „przemija postać tego świata” (program egzamin ustny).

To jest - między innymi - książka o tym. jak i dlaczego komunizm upadł bez rozlewu krwi; jak doszło do połączenia energii społeczników i rozwagi chrześcijaństwa; co znaczy, że robotnicy w strajkującej Stoczni słuchali Mszy Świętej; skąd właściwie wzięły się napisy na kościołach: „Zło Dobrem zwyciężaj”.

W innej płaszczyźnie, której od tamtej nie da się oddzielić, jest to książka o potrzebie religijnego przeżywania świata. Wychowanek rewolucji wyznaje tu po raz pierwszy, że w bardzo dla siebie ważnym momencie, kiedy już był gotów do kapitulacji, żeby pojechać z Rakowieckiej na Cóte d’Azur - doznał nagle poczucia obecności Boga (opinie o programie). „Zawiązywałem już buty. Zaraz miałem wychodzić z celi, kiedy poczułem, że tego mi zrobić nie wolno… Zrozumiałem, że więzień nie negocjuje. Tak jak Jezus nie negocjował. W oczach miałem wtedy historię Krzyża”.

A jednocześnie, także po raz pierwszy, dowiaduje się Michnik w trakcie tej długiej rozmowy, co znaczy dla Tischnera nieufność wobec „odwetu sacrum" w dzisiejszej kulturze: że nie jest to po prostu nauczka dla Kołakowskiego i jego religijnych pomysłów, lecz bardzo istotne rozróżnienie między obojętnym etycznie urzeczeniem Tajemnicami a ..sanctum" - miłością bliźniego, istotą chrześcijaństwa (segregator aktów prawnych).

..Sacrum - mówi ks. Tischner - to tremendum. fascinosum. sztuka, która raz przeraża, raz zachwyca (…) Ale wciąż są to tylko zmysły. A potem nagle przychodzi doświadczenie dobra, które jest całkiem inne. Mówi: »Daj bliźniemu wody. kiedy jest spragniony!… Pomóż, gdy leży poraniony! Jak w przypowieści o Samarytaninie. Jeden pomaga cierpiącemu, a drugi biegnie do świątyni, bo wzywa go »sacrum« - nie zauważa bliźniego potrzebującego pomocy” (promocja 3 w 1).