Laboratorium form

U progu niepodległości wydano wiele dzieł poświęconych dziejom sztuki polskiej i temu, jak ma ona wyglądać w wolnej już Polsce. Autorzy związani z nurtami konserwatywnymi dowodzili, że do tej pory było ze sztuką źle, gdyż tworzyli ją artyści obcego pochodzenia, wykształceni na obcych wzorach (program uprawnienia budowlane na komputer). Marian Wawrzeniecki w książeczce Cechy ,,polańskie w sztuce polskiej wypominał Wojciechowi Gersonowi (wychowawcy wielu bardzo „polskich” malarzy, jak chociażby Józefa Chełmońskiego) jego protestantyzm i obco brzmiące nazwisko. Nieszczęsny Eligiusz Niewiadomski dostrzegał z kolei zalety wykształcenia na obczyźnie (Malarstwo polskie XIX i XX wieku): w pierwszej połowie XIX wieku „wyrastają. jak kwiaty wiosenne, całe szeregi artystów pierwszorzędnych, a nadto uzbrojonych w środki (…) jakie dała im kultura zachodnioeuropejska”. Nie mogła jednak powstać „jednolita szkoła polska. Jednolitości takiej nie ma (…) Są tylko liczni i wybitni artyści polscy (program uprawnienia budowlane na ANDROID).”

W II Rzeczypospolitej ani malarze, ani tym bardziej inni artyści nie mieli specjalnej ochoty na tworzenie „sztuki narodowej” - wystarczało im życie w wolnej Polsce - niemniej dyskusja nad wyrażeniem naszej tożsamości w sztuce trwała, chociażby z okazji konkursów na dekorację polskich pawilonów: swoistych „wizytówek” Niepodległej na międzynarodowych wystawach. W ciągu całego dwudziestolecia międzywojennego utrzymywał się podział na sztukę awangardową (której zarzucano czasem kosmopolityzm i wynarodowienie) oraz sztukę oficjalną, państwową (klasycyzującą i zainspirowaną stylizowaną ludowością) (uprawnienia budowlane).

Swoisty „pomost” stanowili formiści, jedno z pierwszych ugrupowań sztuki awangardowej w Polsce, którzy podejmowali - młodopolskie w swej proweniencji - próby korzystania z malarstwa ludowego na szkle, wykorzystując zbieżność ludowego upraszczania formy z kubistyczną deformacją. Wart wspomnienia jest również spór zorientowanych profrancusko kapistów z Władysławem Strzemińskim (który wykształcenie artystyczne zdobył w Rosji Sowieckiej) o oblicze przyszłej sztuki polskiej (program egzamin ustny). Czy ma być ona „laboratorium form”, abstrakcyjnych i geometrycznych - wykorzystywanych we wzornictwie przemysłowym, oddziałujących dzięki temu na społeczeństwo? Czy ma być tylko po prostu dobrym malarstwem, kładącym nacisk na rozstrzygnięcia barwne, a nie na treść; malarstwem nie udającym niczego więcej?

Sztuka

W PRL ten spór przestał istnieć. Oficjalną sztuką miał być socrealizm: narodowy w formie, socjalistyczny w treści. Znów powoływano się na zbanalizowane i nieautentyczne wzorce sztuki ludowej, później państwo promowało sztukę nijaką, konformistyczną - udającą nowoczesność po to, by potwierdzić otwarcie się PRL-u na kulturę zachodnią. III Rzeczpospolita mimo oczywistego przełomu znów nie przyniosła oczekiwanej zmiany w kulturze. Najmniej zainteresowani zdają się być nią sami artyści - odwróceni od tradycji wymagającej, by sztuka służyła czemuś innemu niż tylko samej sobie (opinie o programie).

Jeśli coś można nazwać zmianą, to właśnie to „odwrócenie”… Artysta czuje się dzisiaj wreszcie jak obywatel świata: nie chce ulegać żądaniom władców ani widowni domagającej się igrzysk; i ma rację - jeśli ulegnie, będzie nieszczery. Sztuka nie musi podnosić morale kogokolwiek. nie musi też krzepić poczucia narodowego - nie to świadczy o jej jakości. A jednak wizja sztuki jako dziedziny autonomicznej, samowystarczalnej jest tylko trującą utopią. Każdy twórca mówi przede wszystkim o własnym świecie, umieszczonym jednak w konkretnym czasie i miejscu (segregator aktów prawnych).

Zna swoje obsesje, słabości. Zmaga się ze swoimi umiejętnościami i niedostatkami, by za ich pomocą powiedzieć dokładnie to, co zamyślił, mimo że nie do końca zdaje sobie z tego sprawę. Jest czułym tłumaczem tego. co osobiste, na to, co ogólne. Reaguje na mody w sztuce światowej. Czyta to samo co inni w tym czasie, słucha tych samych dzienników, ogląda te same filmy. Jako człowiek, obywatel państwa, członek danej społeczności, narodu, funkcjonuje w takich, a nie innych strukturach, ma z tego względu określone powinności. Wpływa nań historia państwa i narodu, w którym żyje (promocja 3 w 1).