Moreny czołowe

Każde zlodowacenie pozostawiło naniesiony z północy przez pokrywę lodową materiał morenowy. Na południowych obszarach Polski utwory morenowe są cienkie i nie mają dla budownictwa drogowego większego znaczenia. Na północy Polski natomiast cały obszar jest pokryty potężną masą utworów morenowych i produktami późniejszego, działania segregacyjnego wód (program uprawnienia budowlane na komputer).

Do utworów lodowcowych należy morena denna, składająca się z marglisto-piaszczystego, szarego lub brunatnego „marglu zwałowego”, który odwapniony z powierzchni przechodzi w glinę zwałową. W produkcie tym tkwią olbrzymie masy bloków skał skandynawskich i lińskich, zaokrąglonych lub oszlifowanych wskutek tarcia (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Morena denna w niewielu tylko miejscach w Polsce zachowała się w stanie świeżym (przeważnie na północy), w okolicach południowych podległa ona działaniu wód płynących, które znacznie zmieniły jej wygląd. Drugim rodzajem utworów lodowcowych są moreny czołowe, będące nagromadzeniem materiału skalnego, osadzanego u czoła lodowca (uprawnienia budowlane).

Materiał moreny czołowej składa się z. grubszych odłamów skalnych objętości czasem kilku, a nawet kilkudziesięciu metrów sześciennych, obok których zwykle jest i materiał skalny drobniejszy, wreszcie żwir i piasek. Materiał moreny czołowej w czasie przesuwania się lodowca nie podlegał zbyt silnemu miażdżeniu, dlatego odłamki skalne zachowały przeważnie ostre krawędzie (program egzamin ustny).

Moreny czołowe tworzą w terenie słabo zaznaczone wzniesienia, rodzaj wałów wydłużonych z zachodu na wschód w kształcie ,Jesionów”, wypukłością zwróconych na południe, których oddzielne luki łączą się czasem w całość, a czasem są porozrywane. Taki wał morenv czołowej świadczy, że w tym miejscu lodowiec zatrzymał się na czas dłuższy. Na obszarze Polski występują następujące trzy główne wały moren czołowych:

• u podnóża Karpat;
• w środkowej części Niżu;
• wzdłuż południowo-wschodniego brzegu Bałtyku.

Obszary narzutowe

Oprócz tych dwóch utworów morenowych, występują wszędzie produkty ich rozkładu przez wodę. Segregacyjne działanie wód, wypływających z topniejących lodowców w okresach międzylodowcowych, zmieniało bardzo wygląd i skład moreny dennej i czołowej, powodując powstanie tzw. osadów fluwio- glacjalnych (opinie o programie).

Wody przedostające się szczelinami pod lodowiec i płynące pod nim przemywały morenę denną oraz szlamowały morenę czołową. Wypływające spod lodowca wody unosiły materiał skalny (żwir, piasek, części ilaste oraz marglisto-ilaste), dając początek powstawaniu nowych osadów.

Poniżej moreny czołowej osadzały się żwiry i piaski coraz drob- uiejsze, a w powstających jeziorach i wielkich zastoiskach wodnych, w których odpływ wody na północ tamowała krawędź lodowca, osadzały się części ilaste tworząc utwory warstwowe, odpowiadające rocznym okresom osadzania się, tzw. iły wstęgowe.

Obszary narzutowe należy szczegółowo scharakteryzować pod względem przydatności ich utworów do celów drogowych. Najważniejsze ze znajdujących się na tych terenach materiałów są głazy narzutowe, stosowane do budowy i utrzymania dróg (segregator aktów prawnych).

Głazy narzutowe o znaczeniu drogowym rozsiane są na powierzchni pól, łąk i lasów jako większe i mniejsze bloki na ćałym obszarze na północ od linii Zielona Góra - Leszno - Rawicz - Kępno - Wieluń - Włoszczowa - Końskie - Iłża - Lublin - Włodawa, tj. przebiegające przez województwa zielonogórskie, poznańskie, łódzkie, warszawskie, białostockie oraz północne powiaty województw: kieleckiego i lubelskiego. Stanowią one wraz z piaskami i żwirami górną przepłukaną przez wody pokrywę utworów morenowych.

W północnych częściach Polski, zwłaszcza na Pomorzu, gdzie zachowane zostały w stosunkowo świeżym stanie morena czołowa i denna, nagromadziły się głazy narzutowe, niejednokrotnie w postaci olbrzymich zwałów, eksploatowanych jak prawdziwe kamieniołomy (Olecko, dolina rzeki Czarnej Hańczy) (promocja 3 w 1).