Możliwości ekspansji

To fizykalistyczne stanowisko naszego autora ujawnia się również w jego krytyce teorii przeddarwinowskiego ewolucjonisty Lamarcka. Dawkins zarzuca mu, że „pisał o zwierzętach w taki sposób, jak gdyby - w pewnym sensie - świadomie chciały ewoluować”. Choć sam jestem przekonanym darwinistą, muszę tu oddać sprawiedliwość Lamarckowi. Zostawmy na boku definicję „świadomości”; umówmy się, że chodzi tu o psychikę w szerokim znaczeniu, taką, jaka cechuje zwierzęta (program uprawnienia budowlane na komputer). Zgoda, że zwierzęta nie zamierzają „świadomie ewoluować”. Ale czy psychika nie odgrywa żadnej roli w procesie ewolucji będąc tylko jej wytworem, a nie czynnikiem napędowym?

Dawkins przyznaje, że psychika zwierzęcia ma istotne znaczenie w jego zdolności przystosowania: „Zwierzę (…) uczy się, co jest dla niego dobre. a co nie (…) W swoim mózgu przechowuje ogromną bibliotekę wspomnień swoim środowisku i o tym, jakie działania prowadziły do konsekwencji korzystnych, a jakie do niekorzystnych” (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Psychika pojawiła się rozwinęła w przebiegu ewolucji niewątpliwie dlatego, że wyposażone w nią zwierzęta miały większe możliwości przeżycia i ekspansji aniżeli pozostałe. Ten fenomen jest zatem - zgodnie z teorią ewolucji - istotnym czynnikiem doboru naturalnego. Pomijanie czynnika psychicznego w rozpatrywaniu mechanizmu ewolucji, jak to czyni Dawkins, to wyraz przewagi fizykalis- tycznej ideologii nad naukową skrupulatnością (uprawnienia budowlane).

Fizykaliści

Zdaniem Karla R. Poppera, „wybory, jakich dokonuje zwierzę, są czynnikami przyczynowymi w określaniu jego środowiska, prowadząc w ten sposób do określonego typu selekcji. Możemy powiedzieć, że zwierzę jest twórcą niemal w znaczeniu Bergsonowskim lub bardziej czy mniej w znaczeniu Lamarckowskim, jakkolwiek możemy przy tym pozostać całkowicie w zgodzie z teorią doboru naturalnego (…) W pewnym znaczeniu zwierzęta w jakiejś mierze tworzą siebie same, częściowo, nie całkowicie. Natomiast człowiek utworzył samego siebie tworząc język, a wraz z nim - świat trzeci [tj. twory kultury - przyp. J.S.]” (The Self and its Brain). Prawdopodobnie Dawkins napotkał ten pogląd Poppera, ale poświęcił temu wybitnemu filozofowi zaledwie lekceważącą wzmiankę, nie podejmując z nim dyskusji (program egzamin ustny).

Ja sam podzielam przekonanie tych współczesnych myślicieli, którzy uważają, że dalsza ewolucja na naszej planecie, w dobrym lub złym kierunku, będzie się dokonywała przede wszystkim dzięki świadomym działaniom człowieka. W tej chwili my, społeczność ludzka, stajemy się odpowiedzialni za Ewolucję (opinie o programie).

Ale czy psychika może w ogóle wpływać na materię, powodować skutki fizyczne? Wbrew oczywistości, fizykaliści przeczą temu twierdząc, że gdyby psychika wpływała na ciało, to musiałaby nastąpić zmiana ilości energii w układzie, czego nigdy nie wykazano. Tu znowu przytoczę zdanie Poppera: „Nie sądzę, żeby fizyczne prawo zachowania energii stanowiło poważny problem dla interakcjonisty [postulującego wpływ czynnika nie-fizycznego na stan przedmiotów materialnych] (segregator aktów prawnych).

Można to unaocznić wskazując na fakt, że statek lub pojazd może być sterowany z jego wnętrza bez naruszania jakiegokolwiek prawa fizyki (a to może się odbywać dzięki tak słabym siłom, jakimi są fale radiowe…). Masa skierowanej energii elektrycznej w takim pojeździe jest niemal równa zeru, toteż nie ma problemu kompensacji dokonywanego przełączenia, które zmienia kierunek prądu”. Innym problemem metodologicznym jest sposób posługiwania się teorią prawdopodobieństwa i koncepcją „przypadku” w wyjaśnianiu przebiegu ewolucji. Autor pisze o pojawianiu się pozytywnych zmian w ewoluujących organizmach jako o skutku licznych losowych przypadków: „W całej tej książce dominuje pojęcie przypadku - znikomo małe prawdopodobieństwa spontanicznego powstania porządku, złożoności, pozorów świadomego projektu” (promocja 3 w 1).