Nowa wersja fenomenologicznej idei

Rozdział poświęcony radykalizmowi Heideggera składa się z trzech części, z których najważniejsza jest pierwsza: Nowa wersja fenomenologicznej idei powrotu do źródeł. Trzeba przyznać, że treściowa zawartość tego rozdziału odbija się korzystnie od rozdziałów poprzednich. Mniejszą rolę odgrywa tutaj autorytet komentatorów, a większą własna analiza tekstów samego Heideggera.

Jaśniejsze stają się również różnice między komentarzem a krytyką (program uprawnienia budowlane na komputer). Czytelnik ma wrażenie, że wraz z autorem dotyka bezpośrednio gruntu. Autor określa stanowisko Heideggera słowami: „odwrócony fundamentalizm". Oznacza to, że idea źródłowości uległa zmianie i to nie tylko w stosunku do tego, co twierdził na jej temat Husserl, ale również w stosunku do tego. co widział w niej sam Heidegger z okresu Sein and Zeit (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Niemniej również ten rozdział budzi wątpliwości. U Husserla „źródłowe" było przede wszystkim doświadczenie. Oznaczało to, że istnieją jakieś takie doświadczenia, które nie mogą być sensownie odrzucane, ponieważ nie można im przeciwstawić innych, bardziej „oczywistych" doświadczeń ani bardziej przekonywających interpretacji. Doświadczenia „źródłowe" są w tym sensie „źródłowe", że stanowią podstawę prawomocności określonych poznań (uprawnienia budowlane).

Heidegger zmienia ten punkt widzenia, ponieważ każe doświadczeniom ulec każdorazowo przemocy „rozumienia". Hermeneutyka podcina korzenie fenomenologii (program egzamin ustny). Niemniej nie podcina całkowicie. Heidegger mówi bowiem o „doświadczeniu”, które atakuje struktury rozumienia i zmusza je do otwarcia. Gdyby nie takie „doświadczenia" („napotkania"), myślenie obracałoby się w błędnym kole. Jakie to „doświadczenia"? Przynajmniej dwa: trwoga i prześwit. Do tych dwóch trzeba by jednak dodać jeszcze dwa: „nastrojenie" i „świadomość czasu". Husserl szukał źródła w spostrzeżeniu, Heidegger poszedł „głębiej".

Radykalizm źródeł

Włodzimierz Lorenc pisze: „Bycie odgrywa u niego [Heideggera] rolę tego, co źródłowe.” Gdyby jednak tak było, trzeba by powiedzieć, że Heidegger przeszedł z pozycji „radykalizmu źródeł" na „radykalizm całości". Bo czymże jest „bycie” w całej strukturze rozumienia? Jest nie tylko tym. co rozjaśnia, ale i tym, co syntetyzuje. Jego funkcja w zasadzie pokrywa się z funkcją absolutu u Hegla. „Odwrócony fundamentalizm" nie jest więc niczym innym, jak jedną z odmian „radykalizmu syntezy" - syntezy, która została uwolniona od serwitutów wobec wieczności (opinie o programie).

Wydaje mi się, że cała niejasność w rozumieniu Heideggera bierze się u Lorenca z tego. że nie wyjaśnił w sposób dostateczny we wstępie, na czym zasadza się różnica między dwoma radykalizmami, wedle których interpretuje myśl wybranych myślicieli. Rozdział IV. poświęcony filozofii Levinasa. zaczyna się od charakterystyki stosunku Levinasa do filozofii Heideggera. Następnie przechodzi do sprawy kluczowej - do „spotkania z Innym" oraz „doświadczenia Twarzy” (segregator aktów prawnych).

Autor prowadzi naszą uwagę w głąb tekstów samego Levinasa, rezygnując częściowo z pośrednictwa komentatorów. Mamy więc okazję spotkać bezpośrednio siłę oryginału. Choć i tutaj w kilku punktach autor dopuszcza komentarz, który robi wrażenie „przemądrzałego”. Trafnie wydobywa na jaw główny punkt kontrowersji: znaczenie obecności Innego. Filozofia Heideggera obywa się bez innego człowieka. Nie ma w niej miejsca na odpowiedzialność za innego; Dasein kręci się wokół siebie. Największym niebezpieczeństwem jest dla Dasein śmierć. Levinas zna większe niebezpieczeństwa - morderstwo niewinnego. U Levinasa „źródło” ma znaczenie etyczne (promocja 3 w 1).

Czy Włodzimierz Lorenc wydobył na jaw cały dramatyzm myślenia Levinasa? Myślę, że raczej go złagodził. Nie pokazał dostatecznie, w jaki sposób myśl Levinasa zakorzenia się w doświadczeniach totalitaryzmu i jak walka o filozofię jest w tym wydaniu walką o możliwość myślenia po Oświęcimiu. W przedstawionej prezentacji - w zasadzie poprawnej - Levinas pojawia się tak, jak pojawia się profesor filozofii obok innego profesora filozofii. Lorencowi bardziej idzie o to, by ogarnąć całość poglądów Levinasa, niż o to, by określić bliżej sens idei źródłowości.