Nowoczesne śródmieście

W ten sposób, jak stwierdzał w swym referacie z r. 1949 Stefan Tworkowski, „do głosu przychodzą równocześnie dwa kierunki: humanitarnie lewicowy i konserwatywny. Na podstawie «paktu o nicagresji» zaczynają powstawać obok siebie dwie Warszawy - nowoczesna i zabytkowa Jak głęboka była przepaść między tradycjami a fałszywie pojmowaną „współczesnością", świadczą koncepcje nowoczesnego centrum Warszawy projektowanego wzdłuż ulicy Marszałkowskiej i na zachód od niej (program uprawnienia budowlane na komputer).

Nowoczesne śródmieście Warszawy wg M. Nowickiego (1945) była to city typu corbu- sicrowskiego, której kompozycja oprzeć się miała na efektach zespołów wieżowcowych rozrzuconych w wolnym zielonym terenie, wśród ultraszybkich magistral. Osią tych terenów stać się miało założenie Alei Jerozolimskich traktowane na odcinku od Trasy N-S do Marszałkowskiej jako emanacja „widowiska współczesnego wielkiego miasta, rewii reklam i ruchu śródmieścia", jako teren, na którym „skupia się wielki handel: uniwersalne domy towarowe, przedstawicielstwa samochodów, kawiarnie i kina aktualności (cinoaki)" (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Obok „przeciągu kosmicznego" terenów wieżowców i „śródmiejskiego widowiska" rozrzuca Nowicki drobnoskalowe wnętrza obudowane 3-4-kondygnacjowymi blokami. Komentatorka jego projektu pisze w „Skarpie" o pogodzeniu w ten sposób „kolosalnego rozwoju techniki o zdehumanizowanym już rozmachu z formami bardzo ludzkich archaicznych upodobań". Tak więc z jednej strony apoteoza ahumanistycznych tworów „nadnarodowej kultury XX w." z drugiej idealizacja przebrzmiałego świata rękodzieła i drobnego handlu mieszczącego się w niewielkich budynkach u stóp drapaczy (uprawnienia budowlane).

Kanony plastyczne

W pierwszej połowie 1946 r. odbył się wielki konkurs architektoniczny, którego przedmiotem była „koncepcja architektoniczno-urbanistyczna fragmentów śródmieścia Warszawy wzdłuż ul. Marszałkowskiej". Ustalone na wstępie przewodu sądu konkursowego kryteria charakteru plastycznego śródmieścia, a zwłaszcza ulicy Marszałkowskiej, głoszą m. in., że „musi ona być zespołem krajobrazów śródmiejskich" „obliczonym na wrażenia człowieka jezdnego" (program egzamin ustny). Na podstawie tych założeń zdyskwalifikowane zostały: praca arch. J. Bogusławskiego i Z. Karpińskiego, jako „skomponowane w oparciu o niesłuszne przesłanki ulicy o zabudowie dwustronnie obrzeżnej", oraz projekt arch. M. Weinfelda i Ranicckiego, który zdaniem sądu konkursowego „nie liczy się zupełnie z zasadami urbanistyki współczesnej". Najwyższą natomiast nagrodę uzyskał projekt, który konsekwentnie i skutecznie zatracił jednorodność przestrzeni ulicy Marszałkowskiej w licznych zatokach i aneksach placowych, w dowolnie rozrzuconych przewężeniach i rozszerzeniach, wśród szeroko rozstawionych, nierównoległych nieraz wobec ulicy wolno stojących gmachów i drapaczy (opinie o programie).

Wizja urbanistyczno-architektoniczna nowoczesnego centrum przy ulicy Marszałkowskiej stała się przedmiotem nowych opracowań w r. 1947 w związku z konkursem na zespół gmachów centrali „Społem" i PZUW. Konkurs ten przyniósł szereg obrazów centrum Warszawy kształtowanych przez serię 4-9 drapaczy prześcigających w swych ekstrawaganckich formach nawet kanony plastyczne Le Corbusiera. Zespół sędziowski, stojąc na uznanym powszechnie stanowisku „nowatorskiej" ( drębności nowego śródmieścia i przeciwstawności jego architektury w stosunku do strefy zabytkowej, pokwitował z uznaniem charakter projektów (segregator aktów prawnych).

Praca, odznaczona najwyższą II nagrodą, ustawiająca szereg wieżowcowych maszynerii pozbawionych chociażby aspiracji piękna została zakwalifikowana jako „wyróżniająca się dojrzałością i konsekwencją przeprowadzenia koncepcji". Projekt kształtujący w centrum Warszawy 4 stumetrowe bryły cylindryczne, według opinii sądu „wyróżnia się świeżością koncepcji architektoniczno-konstrukcyjnej wieżowca" (promocja 3 w 1).