Odrodzenie historycznych zespołów

W artykule twórcze odrodzenie historycznych zespołów Warszawy pisze on „Położenie tych układów w przestrzennym powiązaniu ze sobą określa nie tylko właściwą ich rolę w okresie powstawania, ale również możliwości dalszego ich rozwoju-rozbudowy (program uprawnienia budowlane na komputer). Zachowanie tych układów w nowej skali rozbudowującego się miasta staje się możliwe, jeśli - poza ściśle konserwatorskim stosunkiem utrzymania in statu quo ante - przyjmie się zasadę, że jest możliwe podniesienie, rozszerzenie lub rozwinięcie ich specyficznych wartości“. Zgodnie z tymi zasadami (opublikowanymi w prasie już po rozstrzygnięciu konkursu) autor rozwiązuje Oś Saską jako wielkie nowe założenie rozwijające wartości starego i sprzęgnięte z układem nowego śródmieścia. Projekt prof. Biegańskiego wysuwa również propozycję regularnego, prostokątnego ukształtowania placu Dzierżyńskiego w nawiązaniu do niezrealizowanej koncepcji corazziańskiej (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Postawa twórcza omawianego projektu jest wyrazem rozwoju poglądów reprezentowanego przezeń środowiska. Pozwala ona przypuszczać, że i inne problemy przebudowy Warszawy, co do których stanowisko konserwatorskie nie było pozbawione pewnych jednostronności można będzie w przyszłości rozwiązać w myśl współczesnych i przyszłych interesów miasta (uprawnienia budowlane).

Wśród projektów formułujących program ustosunkowania nowego centrum do tradycji i wartości dziedzictwa Warszawy był również projekt zespołu kierowanego przez autora niniejszej pracy (E. Goldzamt, D. Bredy, J. Brzuchowski, H. Gurjanowa, J. Jaszuński, J. Mariański). Istotnym błędem tego projektu było wyolbrzymienie stopnia przeobrażeń i podciągania skali istniejącej zabudowy stolicy. Autorzy nie odnaleźli tu całkowicie właściwej miary, co zakłóciło harmonię przebudowy i ciągłości tradycji (program egzamin ustny).

Sanacja miasta

Znalazło to wyraz w rozdmuchaniu wymiarów akcentów umieszczonych na Skarpie, jak również wysokości obudowy placu centralnego itd. Niezależnie jednak od tych błędów i od konkretnych form przestrzennych rozwiązań (dalekich od doskonałości) projekt wyrażał szereg zasad i postulatów ogólnych, które podobnie jak zasady innych projektów mogłyby się stać w dalszym ciągu przedmiotem rozważań i dyskusji (opinie o programie). Sam konkurs, a następnie prace nad projektem wykonawczym placu Stalina nic wyjaśniły bowiem i nic rozwiązały jeszcze wszystkich problemów warunkujących jedność architektoniczną miasta i śródmieścia w oparciu o założenie PKN.

Istotnym problemem jedności miasta, występującym zwłaszcza w warunkach Warszawy, jest problem powiązania centrum, a szczególnie Marszałkowskiej, z rzeką, z wielkim rezerwuarem czystego powietrza, z całym bogactwem i potęgą krajobrazu doliny Wisły. Zagwarantowanie miastu i śródmieściu - przy całej jego zwartości - kontaktu z przyrodą i jej najpotężniejszym czynnikiem - rzeką stanowi o humanizmie planu generalnego, realizacji przezeń wszystkich możliwości sanacji miasta i stworzenia zdrowego środowiska życia. W Warszawie, gdzie centrum z konieczności znalazło się nie nad samą rzeką, lecz z dala od niej, jednym z kardynalnych problemów kompozycji staje się czytelne, szerokie i wszechstronne powiązanie go z Wisłą i zielenią przyskarpową, stworzenie jedności przestrzenno-kompozycyjnej centrum i rzeki, jedności wielkomiejskiej zabudowy zespołów śródmiejskich i przyrody (segregator aktów prawnych).

W Moskwie problem ten został rozwiązany poprzez system pierścienia parkowego i idących od niego potężnych klinów zielonych, które wdzierają się w głąb śródmieścia. U nas spojrzenie na plan generalny przekonywa o możliwości wytworzenia niemniej sugestywnego systemu urbanistyczno-krajobrazowego. Wyniosła krawędź Skarpy jest najbardziej przez naturę uprzywilejowanym ciągiem architektoniczno-krajobrazowym, pozwalającym podziwiać potęgę i bogactwo panoramy wiślanej i stanowiącym jednocześnie podbudowę monumentalnej sylwety śródmieścia. Architektonicznie ujęta trasa wzdłuż Skarpy mogłaby zbierać i ujmować w swe łożysko ruch od miasta ku rzece otwierając jednocześnie szereg głębokich wejść w gąszcze centrum, ku najbardziej pasjonującym jego założeniom (promocja 3 w 1).