Początek zabudowy monumentalnej

AKRON m. w USA (Ohio); 227 tys. mieszk., zespól miejski 650 tys. (1984); wielki ośr. przemysłu gum., poza tym lotn., maszyn., spoż. i in.; węzeł komunik.; uniw.; Akron Art Institut (zbiory sztuki). AKRONIM, wyraz utworzony z pierwszych liter albo zgłosek innych wyrazów (np. PKO) (program uprawnienia budowlane na komputer). AKROPOL ATEŃSKI (Akropolis ateńska), wzgórze w centrum Aten; zamieszkiwane od neolitu; od VI w. p.n.e. ośr. kultowy Aten początek zabudowy monumentalnej; w 2 poi. V w. wzniesiono: Propyleje, Partenon, Erechtejon, świątynię Ateny Nike i in., posągi Ateny (Fidiasz); dalsza rozbudowa w okresie rzym.; od XVII w. dewastowany (1687 zniszczenie Partenonu; Elgina marmury); od poł. XIX w. prace konserwatorskie; obecnie zespól muzealny. AKROPOL(IS), w staroż. Grecji osiedle lub obronna część miasta położona na wzgórzu; od 2 poi. II tysiąc. p.n.e. gród warowny, siedziba władcy, później zwykle ośr. kultu rei.; w miastach hellenistycznych ufortyfikowane cytadele (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

„AkrOPOLIS", konserwatywny dziennik gr., wyd. od 1881 w Atenach; najstarsza gazeta grecka. AKROSOM, biol. czapeczkowaty twór pokrywający przednią część główki plemnika; zawiera substancje ułatwiające przenikanie plemnika do komórki jajowej. AKROSTYCH, lit. utwór wierszowany, w którym początkowe litery (lub słowa) wersów tworzą wyraz (lub zdanie). AKROTERION, arek. dekor. element rzeźb., gl. w formie palmety, akcentujący wierzchołki trójkątnego frontonu; występowa! gt. w architekturze starożytnej (uprawnienia budowlane).

Kopolimery kwasów

Aktau (1964-91 Szewczenko), m. w Kazachstanie, na piw. Mangysztak, port nad M. Kaspijskim; 169 tys. mieszk. (1991); zakłady odsalania wody mor.; elektrownia jądr. (350 MW). AKRYDYNA (dibenzopirydyna) C_nH,,N, trójpierścieniowy heterocykliczny związek org.; kryształy; surowiec w produkcji barwników i leków. AKRYLONITRYL (nitryl kwasu akrylowego, cyjanek winylu) CH₂ = CHCN, związek org.; trująca ciecz; łatwo polimeryzuje; surowiec w produkcji włókien syntet. (np. anilany), kauczuków syntet. oraz kwasu akrylowego i jego pochodnych (program egzamin ustny).

AKRYLOWE ŻYWICE, polimery i kopolimery kwasów akrylowego i metakrylowego oraz ich pochodnych (estrów, nitryli, amidów); stosowane gl. do otrzymywania włókien syntet. (np. anilany), tworzyw sztucznych, kauczuków. AKRYLOWY KWAS (kwas etenokarbo- ksylowy, kwas winylokarboksylowy) CH₂ = CHCOOH, najprostszy nienasycony kwas karboksylowy; ciecz; łatwo polimeryzuje; stosowany do wyrobu żywic akrylowych (opinie o programie).

AKSA, AL-, meczet w Jerozolimie, cenny zabytek architektury islamu (VII w.; przebudowany); częściowo spalony 1969. AKSAKOW Iwan S., 1823-86, syn Siergieja, ros. poeta i publicysta; słowiano- fil; poematy (Brodiaga); pesymistyczne wiersze o motywach społecznych. AKSAKOW Konstantin S., 1817-60, syn Siergieja, ros. krytyk lit. i poeta; slo- wianofil; wiersze, sztuki, prace języ- kozn. i publicystyczne.

AKSAKOW Siergiej T., 1791-1859, pisarz ros.; mistrz opisu przyrody; szkice i opowiadania myśliwskie, powieści obyczajowo-autobiogr. (Kronika rodzinna) . AKSAMIT, tkanina z okrywą włókienną do 3 mm, rodzaj pluszu; pochodzi z Indii, w Polsce od XVIII w. AKSAMITKA (Tagetes), ozdobna roślina zielona z rodziny złożonych, pochodząca z Ameryki Pd.; koszyczki kwiatowe żółte lub brunatnoczer- wone; kwietnikowe: T. erectus i T. pa- tulus (segregator aktów prawnych).

„Aksamitna rewolucja”, nazwa de- mokr., pokojowych przemian polit. w Czechosłowacji 1989/90; pod wpływem masowych wystąpień społeczeństwa KPCz zaakceptowała XI 1989 pluralizm polit. i podjęła rozmowy z opozycyjnym Forum Obywatelskim; XII 1989 Zgromadzenie Federalne wybrało na swego przewodn. A. Dubćeka, a na prezydenta V. Havla; VI 1990 zwycięstwo Forum Obywatelskiego (w Czechach) i Społeczeństwa Przeciwko Przemocy (na Słowacji) w wyborach parlamentarnych.

AKSAMITOWSKI Wincenty, 1760-1828, general; uczestnik wojny z Rosją 1792 i powstania 1794; organizator artylerii w Legionach i w Księstwie Warszawskim. AKSELBANT, pleciony sznur naramienny noszony od XVII w. przez generałów, oficerów sztabu gen., adiutantów i żandarmerię (promocja 3 w 1).