Problemy społeczne w urbanistyce

Wiele środowisk urbanistów zachodnich podejmuje zarazem palące problemy społeczne w urbanistyce, związane przede wszystkim z kwestią mieszkaniową, z upośledzeniem warunków bytowania klasy robotniczej i innych warstw pracujących, związane nieraz z projektami uporządkowania już nie tylko śródmieścia, lecz całego organizmu miejskiego wraz z robotniczymi przedmieściami i miejscowościami regionu. Wówczas jednak, gdy podobne koncepcje pretendują do rozwiązania całokształtu przeciwieństw współczesnego miasta kapitalistycznego poprzez naprawę - choćby najbardziej radykalną - jego układu przestrzennego, nabierają one cech utopijności i mogą być wykorzystane jako element propagandy wstecznych kierunków społeczno-gospodarczych (program uprawnienia budowlane na komputer).

Tak na przykład liczne kierunki dezurbanistyczne, które do ostatnich czasów dominowały w środowiskach zachodnich, wyrosły niewątpliwie z chęci przeciwdziałania nadmiernemu zagęszczeniu ludności w wielkich miastach. Faktem jest również wyzyskanie projektów dezurbanizacji przez socjalreformistyczne programy naprawy warunków życiowych robotników w ramach panującego ustroju; wydaje się, że szerokie ich rozpowszechnienie, prowadzące do nastrojów niewiary w perspektywy rozwojowe miast, tłumaczyć można również awersją klas posiadających do wielkich miast, jako terenu koncentracji mas proletariatu (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Uzbrojenia terenu

Niezależnie więc od subiektywnych tendencji jego prekursorów dezurbanizm obiektywnie stał się kierunkiem tłumaczącym nierozwiązalność przeciwieństw współczesnego miasta kapitalistycznego kryzysem miasta w ogóle, miasta, które w warunkach współczesnego rozwoju techniki i sił wytwórczych jest rzekomo już przestarzałą formą osiedleńczą. Konsekwencją tej diagnozy, nie ujawniającej najistotniejszych, ustrojowych przesłanek splotu przeciwieństw współczesnego miasta na Zachodzie, jest program rozbicia zabudowy miejskiej na poszczególne samowystarczalne dzielnice lub jednostki sąsiedzkie nie tworzące w sumie jednorodnego organizmu urbanistycznego (uprawnienia budowlane).

Jest rzeczą powszechnie wiadomą, że wypaczenia walki z dezurbanizmem doprowadziły do niesłusznego piętnowania tym terminem wszelkich rozwiązań układu miasta różnych od jego graficznej na sposób XIX-wieczny pojmowanej zwartości, wszelkich form urbanistycznych odmiennych od układu korytarzowej, obrzeżnie zabudowanej ulicy (program egzamin ustny). Właściwa krytyka dezurbanizmu jest natomiast skierowana przede wszystkim przeciwko szkodliwości gospodarczej tego prądu, który przenoszony w nasze warunki mógłby doprowadzić do znacznego podrożenia budownictwa rozciągającego się ekstensywnie na dużych, wymagających uzbrojenia terenach; przeciwko opłakanym skutkom organizacyjno-politycznym likwidacji jedności miasta i całkowitej decentralizacji nowobudowanych masywów mieszkaniowych nie tworzących wyraźnych ośrodków miejskich punktów węzłowych organizacji gospodarczej i politycznej naszego społeczeństwa (opinie o programie).

Czy z tego wynika, że w konkretnych układach i formach rozwiązań przestrzennych również nie można widzieć znamion prądów dezurbanistycznych (segregator aktów prawnych)? Program odejścia od miasta, jako rzekomo przestarzałej formy osiedleńczej, program rozbicia społeczności miejskiej, likwidacji życia ogólnomiejskiego i więzi społecznej mieszkańców wszystko to, jak się wydaje, odzwierciedla się również w charakterystycznych przestrzennych konwencjach. Ich głównym rysem jest negacja jedności miasta, a co za tym idzie programowe pozbawienie go dominant, centralnych ośrodków życiowych i architektonicznych, hierarchii i emocjonalności układów założeń, tj. podstaw prawdziwej kompozycji architektonicznej w ogóle. Nic chodzi tu bynajmniej o operowanie krajobrazową manierą kształtowania przestrzennego poszczególnych fragmentów czy nawet układu miasta w całości - bo taka metoda w wielu wypadkach jest uzasadniona i celowa (promocja 3 w 1).