Rozwój chałupy

Rozwój chałupy o układzie dośrodkowym następował przez podział wewnętrzny budynku, przegrupowanie pomieszczeń oraz zmianę ich wielkości. Porównując poszczególne stadia rozwoju łatwo zauważyć, że rzut poziomy chałupy dośrodkowej powiększał się w dwóch kierunkach. Szerokość chałup dośrodkowych dochodziła niekiedy do 11 m. co wymagało doskonalszych konstrukcji dachowych (program uprawnienia budowlane na komputer).
Omówiony podział rzutów poziomych chałup obejmuje tylko ich typy podstawowe. Rozwój budownictwa prowadził do dalszego ich różnicowania.

Obszar Karpat charakteryzuje się wyjątkowym zróżnicowaniem form budownictwa wiejskiego. Ziemie te zamieszkują Podhalanie. Spiszacy, Orawianie, Górale Żywieccy i Babiogórscy, Lachy Sądeckie, Górale Pienińscy, Łemkowie, Bojkowie i inni. Ukształtowało się tu kilkanaście regionów kulturowych. Wiele z tych kultur nie przetrwało do dziś, a niektóre zachowały się w formie szczątkowej.
Najmniej przekształcone formy architektury przetrwały w regionie Spiszą, a do niedawna były dobrze zachowane na Podhalu i Orawie. Niekorzystne zmiany i tam się zaznaczają, ale przetrwały jeszcze cenne relikty, np. wieś Chochołów o prawie nie zmienionym układzie, zespół szałasów pasterskich w Jurgowie, stare zagrody w Białce Tatrzańskiej i Czarnej Górze (program uprawnienia budowlane na ANDROID).
Najbardziej znany i wysoko ceniony jest typ budownictwa podhalańskiego.

Swą odrębność zawdzięcza specyficznym warunkom klimatycznym, gospodarczym i krajobrazowym Podhala. Duże opady deszczu i długo utrzymującego się śniegu, ostre mrozy, nie spotykany w innych regionach silny wiatr halny dyktowały budownictwu szczególne wymagania, a rozległe obszary leśne zapewniały dostatek drewna. Pasterskie zajęcia ludności, umożliwiające kontakt z urzekająco pięknym krajobrazem, życie wśród gór i lasów. dające poczucie swobody, kształtowały kulturę materialną o wyjątkowych walorach. Budownictwo tego regionu zadziwia harmonią proporcji i pięknem detali (uprawnienia budowlane).
Chałupa podhalańska składa się najczęściej z dwóch izb rozdzielonych pośrodku sienią i stanowi klasyczny przykład chałupy jednotraktowej o podłużnym układzie symetrycznym, który w bogatszych założeniach przekształca się niekiedy w półtoratraktowy.

Obramienia okien i drzwi

Ściany wieńcowa są ustawione na kamiennej podmurówce. Charakterystycznym sposobem budowania było ustawianie zrębów obydwu izb. stanowiących niezależne części konstrukcyjne, na wspólnej podmurówce i pod wspólnym dachem, natomiast ściany zewnętrzne sieni wykonywano w’ końcowej fazie robót (program egzamin ustny).
Ściany chałupy podhalańskiej pozostają w naturalnym kolorze drewna ciemniejącego z upływem czasu. Okrąglaki, połowizy, belki z oblinami dają poziome pasy cienia w złączach uszczelnianych mchem lub warkoczykami ze strużyn. Wystające poza lico ściany końce belek stropowych, rozmaicie wyprofilowane, tworzą rysie i podtrzymują szeroki okap. który skutecznie chroni ściany przed zawilgoceniem (opinie o programie).

Obramienia okien i drzwi są złączone konstrukcyjnie ze ścianami bezpośrednio w czasie budowy. Złącza ciesielskie wzmacniano drewnianymi kołkami wystającymi zwykle z tła ściany. Układ kołków podkreśla konstrukcję złączy. Niekiedy nabijano dodatkowe kołki, pełniące funkcję wyłącznie dekoracyjną. Charakterystyczne dla Podhala są półkoliście zwieńczone ze zwornikami („psami").
Dachy na Podhalu są strome (ok. 50′). Najstarsze dachy, szczególnie nad budynkami gospodarczymi, były czteropołaciowe. Dachy nowsze są półszczytowe, o szczytach obitych deskami ułożonymi pionowo, ukośnie lub zdobione motywem wschodzącego słońca. Końce kalenicy są akcentowane pazdurami.

Pokrycie dachu zawsze stanowiły dranice lub gonty (segregator aktów prawnych).
We wnętrzu chałupy bielono wyłącznie izbę białą, używaną podczas wyjątkowych okazji. W izbie czarnej, w której skupiało się życie rodziny, dominowała naturalna faktura drewna ścian wieńcowych, stropów belkowych, snycersko zdobionych sprzętów i charakterystycznej rzeźbionej listwy obiegającej ściany pod stropem, a służącej za oparcie dla ukośnie zawieszonych obrazów malowanych na szkle. W staranniej wykończonych wnętrzach podłogi wykonywano z desek (promocja 3 w 1).