Słabość władzy centralnej

Słabość władzy centralnej w Polsce XV1I1 wieku i zmierzch państwowości u progu wieku XIX przynoszącego okres niewoli nie pozwoliły ani na doprowadzenie do jedności szeroko pojętego układu założeń śródmiejskich Warszawy, ani na wykształcenie bezpośrednio dominującego zespołu, ani na uzyskanie skończonych zespołów cząstkowych. Nawet założenia corazziańskie, w których błyszczy wielkomiejski gest urbanistyczny, pozostały niedopowiedziane (i w sensie ich wewnętrznej kompozycji i w sensie powiązań z układem śródmieścia). Ten brak zakończenia systemu centrum Warszawy jest jednym z objawów słabości wewnętrznej kraju, przejawów ograniczeń, które wraz z utratą państwowości dotknęły polską kulturę materialną i duchową (program uprawnienia budowlane na komputer).

Nie znaczy to jednak, aby układ śródmieścia warszawskiego w jego formie ukształtowanej w połowie XIX wieku był pozbawiony w ogóle wątków organizujących. Przemożnym czynnikiem porządkującym kompozycję śródmieścia Warszawy i żywiołowo wpływającym na swoistą konsekwencję w jego formowaniu był wpływ rzeki i Skarpy. Wzgląd na te najbogatsze walory przyrodzone Warszawy, przewijający się w twórczości wszystkich pokoleń mistrzów budowlanych i architektów*, określił bieg i wagę historycznej arterii południkowej kształtującej w oparciu o Skarpę sylwetę Warszawy; wyprowadził ku trasie historycznej, ku Skarpie, ku Wiśle wyloty wielkich osi architektoniczno-zielonych; skierował ku przeprawom przez rzekę najważniejsze arterie poprzeczne. W ten sposób w oparciu o rzekę wytworzyła się struktura śródmieścia Warszawy jako system dominujących arterii wzdłużnych, południkowych z towarzyszącymi im osiami i magistralami poprzecznymi (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

W tym systemie, pokrywającym w kierunku południkowym przeważną część ówczesnego miasta, najwybitniejszą grupą założeń jest rozległy organizm architektoniczny składający się z zespołów Krakowskiego Przedmieścia i Osi Saskiej oraz wieńca otaczających ją placów historycznych, układ oparty na średniowiecznym centrum miasta z placem Zamkowym i łączący się z ulicą Marszałkowską oraz z założeniami południa Warszawy (uprawnienia budowlane).

Kompleks

Kompleks ten, choć za mało wewnętrznie spoisty i architektonicznie zakończony, aby odegrać jednoczącą, organizującą rolę w stosunku do szerokiego śródmieścia Warszawy, zawiera jednak największe wartości architektoniczno-urbanistyczne skupione wokół dwóch najświetniejszych założeń historycznych - Krakowskiego Przedmieścia i Osi Saskiej (program egzamin ustny).

Najbardziej znanym, dokładnym i pięknym planem ilustrującym rozwój Warszawy w dobie Królestwa Kongresowego jest tzw. plan Koriota z r. 1829. Nie uwidacznia on jednak jeszcze tak ważnych, nieco późniejszych wydarzeń urbanistycznych, jak powstanie Cytadeli i dworca kolei wiedeńskiej, jak przebudowa założenia saskiego. Nie ma niestety na podobnie wysokim poziomie wykonanych planów Warszawy z piątego lub szóstego dziesięciolecia ubiegłego wieku zamykających ten duży etap rozwojowy miasta i jego centrum (opinie o programie). Mniej ścisłym, lecz za to niezmiernie plastycznym dokumentem podsumowującym rozwój centrum Warszawy do połowy XIX wieku jest świetny rysunek Lerue’a z r. 1852 wykonany z balonu i obejmujący z lotu ptaka widok podstawowej części ówczesnego miasta z jego założeniami centralnymi na pierwszym planie (segregator aktów prawnych).

Świetny ten wizerunek oblicza Warszawy ubiegłego stulecia potwierdza dominującą rolę układu Krakowskiego Przedmieścia, Osi Saskiej i wieńca placów dziewiętnastowiecznych. Krakowskie Przedmieście jest jednym z najświetniejszych zespołów architektonicznych Warszawy ukształtowanym w łańcuchu przeobrażeń od wieku XVI aż do epoki kapitalizmu przemysłowego. Staje się ono magistralą od czasu, gdy rozwój miasta wyszedł poza fortalicje staromiejskie, a wzniesienie obwarowań zygmuntowskich zmieniło sytuację i rolę życiową północnego odcinka Krakowskiego Przedmieścia, będącego dotychczas przedbramnym placem targowym o charakterystycznym rozszerzeniu na zewnątrz miasta (promocja 3 w 1).