Układ funkcjonalny

Na zlecenie Biura Studiów i Projektów Wzorcowych Budownictwa Wiejskiego została zapoczątkowana w BPBW w Krakowie praca nad wysondowaniem na podstawie opracowanych projektów indywidualnych - tych wszystkich elementów, które potrzebne są do wykonania projektów typowych jako rzeczywistej podstawy do budowy (program uprawnienia budowlane na komputer). Przyjęliśmy zasadę, że projektując musimy uwzględniać życzenia budującego i w miarę możliwości na ich podstawie kształtować architektoniczną, funkcjonalną i techniczną formę projektu. Przeprowadzona selekcja około 500 projektów indywidualnych, opracowanych na powyższych zasadach, z terenu powiatów Olkusz, Nowy Targ, Limanowa i Kraków dała bardzo ciekawe wyniki i pozwoliła na pewne usystematyzowanie projektów pod względem rozwiązań sytuacyjnych i funkcjonalnych. Sytuacja na działce uzależniona jest od podłączenia do drogi, wielkości i kształtu działki oraz orientacji w stosunku do stron świata (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Układ funkcjonalny wywodzi się niewątpliwie z układu tradycyjnej chałupy i jej ewolucji. Pierwszy to budynek jednotraktowy, oparty na ewolucji układu chałupy wzdłuż, złożony z sieni przeważnie przelotowej, kuchni po jednej jej stronie i komory po drugiej. Typ ten stosowany jest dzisiaj rzadko i raczej w okolicach podmiejskich, na wąskich działkach budowlanych. Kubatura nie przekracza 350 m³ (uprawnienia budowlane).

Drugi typ powszechnie stosowany jest oparty na ewolucji układu chałupy wszerz. Jest to dwu trakt z sienią przelotową lub z sienią centralną. Ten typ reprezentują 3 grupy projektów:

1. Budynki o kubaturze do 350 m^:l, założone na rzucie zbliżonym do kwadratu, o programie użytkowym obejmującym 2 pokoje, kuchnię i sień, albo 1 pokój, kuchnię, komorę, umywalnię i sień (program egzamin ustny).
2. Budynki o kubaturze 350-i-500 m^:!, założone na rzucie prostokątnym zbliżonym do kwadratu, o programie użytkowym: 2 pokoje, kuchnia, sień, spiżarnia i umywalnia. Wymiary budynku od 8 X 9 m do 9 X 10-11 m.
3. Dwutrakt jednakowych rozpiętościach traktowa z wejściem przeważnie od północy, stosowany w około 60% realizacji, daje możliwość wykorzystania poddasza przez polną zabudowy do 3 izb.
4. Budynki o kubaturze do 500 m³, założone na rzucie prostokątnym, z przelotową, czasem zamkniętą łazienką. Układ ten jest ze względu na dogodną funkcję często stosowany dla domu dwurodzinego o programie mieszkań 2 X pokój z kuchnią ze wspólną częścią sanitarną; prosty układ konstrukcyjny (opinie o programie).

Otwarty ganek

Odrębną grupę stanowią budynki mieszkalno-gospodarcze, często stosowane na terenach podgórskich, które pozwalają na maksymalną oszczędność terenu wytworzenie zamkniętego, obudowanego z trzech stron podwórza.

Przechodząc do bardziej szczegółowej analizy funkcji budynku mieszkalnego. trzeba zwrócić uwagę na następujące elementy. Wejście do budynku jest przeważnie frontalne, a rzadko boczne mimo jego ogromnych zalet ze względu na funkcję mieszkania i działki. Samo wejście bardzo skromne, przeważnie pozbawione przedsionka; nawet na terenach podgórskich niechętnie zakłada się przedsionek, a nawet częściej występuje on na terenach podmiejskich, gdzie bardziej przenikają wpływy miejskie. Zupełnie zanika podcień i otwarty ganek, tak charakterystyczne elementy domu wiejskiego. Na ich miejsce pojawia się obudowana weranda, dająca zwiększenie powierzchni użytkowej (segregator aktów prawnych).

Obserwuje się degradację roli sieni: duża, przestrzenna sień ulega ciągłemu zacieśnianiu, nieraz do granic zupełnie niedopuszczalnych do szerokości 1,5 m. Z sieni wejścia bezpośrednio do kuchni, zaś pokoje są raczej dostępne pośrednio, mimo, że istnieją możliwości bezpośredniego połączenia ich z sienią.

Najważniejszym pomieszczeniem w domu wiejskim jest kuchnia jako miejsce pracy gospodyni, jadalnia, wychowalnia i bawialnia dzieci. Stąd troska jej pełne oświetlenie z wystawą na południe i o jej wielkość. Kuchnia jest tym elementem domu wiejskiego, który najbardziej różni się od miejskiego. Część sanitarna z pełnym wyposażeniem wykonywana jest sporadycznie (promocja 3 w 1).