Znajomości dziedzictwa kulturalnego

Polemizując z programem proletkultowszczyzny, dominującym wówczas na łamach prasy i w środowiskach artystycznych i doprowadzającym już do groźnych zjawisk przekreślania znajomości dziedzictwa kulturalnego nawet w szkolnictwie ogólnym i artystycznym Lenin mówił:

„Kultura proletariacka nic wyskoczyła nie wiadomo skąd, nie jest wymysłem ludzi mieniących się specjalistami od kultury proletariackiej. Wszystko to jest zupełna bzdura. Kultura proletariacka powinna być prawidłowym rozwinięciem tych zasobów wiedzy, które ludzkość wypracowała pod jarzmem społeczeństwa kapitalistycznego, społeczeństwa obszarniczego, społeczeństwa biurokratycznego (program uprawnienia budowlane na komputer).

Lenin ostrzegał młode pokolenie i twórców nowej kultury Kraju Rad przed powierzchownym pseudonowatorstwem podkreślając, że prawdziwe, rewolucyjne nowatorstwo możliwe jest jedynie poprzez opanowanie i opracowanie spuścizny kulturalnej. „Bez jasnego zrozumienia, że tylko dokładnie znając kulturę stworzoną przez cały rozwój ludzkości, że tylko przetwarzając tę kulturę można tworzyć kulturę proletariacką - bez zrozumienia tego nic zdołamy rozwiązać tego zadania. Lenin wydrwił mieszczańską czołobitność wobec wszelkiej nowości, która nie zawsze zbieżna jest z nowym, rewolucyjnym, zakwestionował apriorystyczne odrzucanie wszystkiego co „stare” (uprawnienia budowlane). Wykazał, że obok nowości istotnie rewolucyjnej bywa i stare rewolucyjne, że i w spuściźnie „starego świata" należy oddzielić stare wsteczne przeżytki od starego żywotnego, mogącego posłużyć za bazę wyjściową do dalszego rozwoju, do postępu. W rozmowie z Klarą Zetkin mówił: „Piękno trzeba zachować, przyjąć je za wzór, za punkt wyjścia, nawet jeśli jest ono «stare». Z jakiej racji mielibyśmy się odwracać od prawdziwego piękna, rezygnować z niego jako punktu wyjścia dalszego postępowego rozwoju tylko dlatego, że jest ono stare (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Uwagi krytyczne

Z jakiej racji mielibyśmy bić pokłony przed nowością jak przed bogiem, wobec którego należy ukorzyć się, gdyż to jest nowe. Nonsens, całkowity nonsens. Dużo tu obłudy i oczywiście nieświadomego szacunku dla mody artystycznej panującej na Zachodzie. Jesteśmy dobrymi rewolucjonistami, lecz dlaczegoś czujemy się w obowiązku udowodnić, że stoimy na wysokości współczesnej kultury. Ja natomiast śmiem ogłosić siebie barbarzyńcą. Nie jestem w stanie traktować dzieła ekspresjonizmu, futuryzmu, kubizmu i innych izmów jako najwyższych przejawów geniuszu artystycznego. Nie rozumiem ich. Nie dają mi one żadnej radości (program egzamin ustny).

Wysuwając hasło przyswojenia spuścizny kulturalnej i artystycznej Lenin zawsze podkreślał znaczenie tego zadania jako jednego ze środków realizacji nowej, proletariackiej kultury. Dlatego też nieodłącznym elementem wskazań leninowskich w tej dziedzinie jest wymaganie krytycznej przeróbki spuścizny stosownie do celów budownictwa komunistycznego. Nie wymyślanie nowej prolctkultury - podkreślał Lenin - ale rozwijanie najlepszych obrazów, tradycji, rezultatów istniejącej kultury z punktu widzenia światopoglądu marksistowskiego i warunków życia i walki proletariatu w epoce jego dyktatury (opinie o programie).

Wymaga to krytycznej oceny i selekcji wartości dziedzictwa, co wynika jednocześnie z faktu jego wewnętrznych przeciwieństw (segregator aktów prawnych). Zasada ta znalazła podbudowę i świetne na rzędzie teoretyczne w leninowskiej nauce o dwóch kulturach w społeczeństwie o klasach antagonistycznych. W artykule Uwagi krytyczne w kwestii narodowej (1913) Lenin pisał:

„W każdym narodzie współczesnym są dwa narody - powiemy wszystkim nacjonal- socjalistom. W każdej kulturze narodowej są dwie kultury narodowe. Istnieje wielkoruska kultura Puryszkicwiczów, Guczkowów i Struwych - ale istnieje również wielko- ruska kultura, którą charakteryzują nazwiska Czernyszewskiego i Plechanowa. Takie właśnie dwie kultury istnieją wśród Ukraińców, podobnie jak i w Niemczech, we Francji, w Anglii, u Żydów itd.” (promocja 3 w 1).