Działanie kas ogniowych

Działanie kas ogniowych sprawiało, że zarówno we wsiach pańszczyźnianych, jak i wolnych, dotknięci nieszczęściem pożaru mogli dość szybko stanąć na nogi i wrócić do normalnego gospodarowania. Ubezpieczenia te były więc ważnym życiowym udogodnieniem dla mieszkańców Żuław Gdańskich. Wspólnota sąsiedzka zacieśniona koniecznością stałej walki z wodą dyktowała więc także rozwiązania wznoszące się ponad partykularyzm własnościowy poszczególnych wsi (program uprawnienia budowlane na komputer).

Dostępne nam dziś źródła pisane nie dostarczają wyczerpujących informacji o wyglądzie przeciętnej zagrody chłopskiej na Żuławach Gdańskich (program uprawnienia budowlane na ANDROID). Księgi ławnicze, gdzie znajdujemy dokumenty kupna-sprzedaży, jak również księgi gruntowe posługują się określeniami stereotypowymi, takimi jak ein Erbe mit… Rzadko wprowadzane jest tu określenie ein Hoj. Tylko czasami wyliczano budynki składające się na zagrodę chłopską. Najczęściej wymieniana jest szopa i stodoła, niekiedy wspomniany jest również dom mieszkalny. Uderza przy tym brak występowania takich określeń, jak stajnia i obora.

Czasami zagroda chłopska lokalizowana jest jako znajdująca się między domostwami takich a takich gospodarzy. W wypadku zagrodników częściej wylicza się prócz domów również wymiary należących do nich ogrodów, odnosi się to jednak tylko do zagrodników będących właścicielami swoich domów i ogrodów (uprawnienia budowlane). O zagrodnikach chłopskich dowiadujemy się tylko przypadkowo, zapoznając się ze składnikami kupowanego gospodarstwa. Całkiem wyjątkowo mamy do czynienia z pełnym, jak się wydaje, wyliczeniem części składowych zagrody chłopskiej.

Źródła ikonograficzne

Mimo to zarówno źródła ikonograficzne, jak też nieliczne zachowane zabytki budownictwa wiejskiego na Żuławach, pozwoliły badaczom ustalić typologię i wygląd zagród chłopskich na tym terenie (program egzamin ustny). We wsiach pańszczyźnianych o najstarszym osadnictwie, sięgającym przełomu XVI/ /XVII w., typowa była zagroda z podcieniowym domem mieszkalnym, zwróconym podcieniem do drogi, ze stodołą ulokowaną w głębi obejścia równolegle do drogi i z pozostałymi wolno stojącymi budynkami gospodarczymi wypełniającymi boki działki budowlanej. Kolejnym typem, który rozprzestrzenił się na Żuławach w ciągu XVII w., była zagroda z domem mieszkalnym o podcieniu szczytowym, ale uzupełnionym dodatkowo skrzydłem bocznym (opinie o programie).

W obu wymienionych typach dom mieszkalny był piętrowy i nie stykał się żadną ścianą z jakimkolwiek budynkiem gospodarczym. Kolejny, trzeci typ wykształcił się w pełni właściwie dopiero w XVIII w. Była to zagroda z domem mieszkalnym, w którym podcienie usytuowane było od strony kalenicy. Prócz tego dom mieszkalny nie był już piętrowy w całej swej rozciągłości, a jedynie w części znajdującej się nad podcieniem zachowane było piętro. Ostatni przedstawiony tu typ zagrody i domu mieszkalnego we wsiach żuławskich wybiega już poza ramy chronologiczne tego opracowania (segregator aktów prawnych).

Warto jednak wglądnąć bliżej w rozplanowanie dwu poprzednich typów domostw żuławskich. Specjalnie interesująca jest sień. W domu o pierwszym typie jest ona mała, prymitywna, w domu zaś typu drugiego, z dodatkowym skrzydłem bocznym, sień staje się obszernym i przestronnym pomieszczeniem w rodzaju hallu, z obiegającą go w górnej partii galerią, wyposażoną w ozdobną drewnianą balustradę (promocja 3 w 1). Z galerii tej, jak również z parterowej części sieni, prowadziły drzwi do wszystkich sąsiadujących z nią pomieszczeń. W tym wariancie budowlanym w skrzydle bocznym znalazło swe miejsce obszerne pomieszczenie o charakterze reprezentacyjnym. Taki właśnie kierunek rozwoju żuławskiego domu mieszkalnego, dokonujący się w ciągu XVII w., zgodny jest całkowicie z zaobserwowanym jednocześnie wzrostem w tym samym czasie zamożności chłopów żuławskich.