Poszukiwanie konkretnych form

Zasady tego układu kompozycyjnego skrystalizowały się już w pierwszym dziesięcioleciu rozwoju miasta. Architekci przybywający później do Petersburga wznosili już tylko poszczególne budowle, których usytuowanie i gabaryty inspirowane były nieraz przez układ najwcześniejszych, tymczasowych zabudowań drewnianych (program uprawnienia budowlane na komputer).

Nie znaczy to rzecz prosta, by akcje budowlane okresu Piotra 1 przesądziły wszystkie problemy urbanistyczne miasta, by następnym pokoleniom architektów pozostawało tylko dopasowywanie swych dzieł do gotowych węzłów planistycznych. Za czasów Piotra powstała jedynie zasada urbanistyczna; jej rozwój, a następnie detalizacja, poszukiwanie konkretnych form poszczególnych przestrzeni, wzbogacanie i śmiałe rozwijanie nawet zasadniczego systemu trwały nieprzerwanie jeszcze w ciągu 120 lat. Takie jednak doniosłe wyznaczniki miasta, jak sytuacja i gabaryty zabudowań twierdzy Pietropawłowskiej, Admiralicji, klasztoru Aleksandro-newskiego, Prospektu Newskiego wykazały ogromną trwałość przechodząc niezliczone przebudowy i przeróbki i zachowując czołowe swe znaczenie (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Ciągłość w rozwoju zasadniczego systemu planistycznego miasta, powstałego w zaraniu jego istnienia towarzyszyła kształtowaniu Petersburga we wszystkich okresach. Czołowi architekci petersburscy potęgowali wyraz architektoniczny miasta, podnosili jego skalę i osiągali udane rozwiązania poszczególnych budowli nie w drodze łamania istniejącego układu urbanistycznego, lecz poprzez jego rozwijanie (uprawnienia budowlane). Nowe gmachy nowatorskie nieraz w swej sylwecie, skali architektonicznej, szacie stylistycznej zawsze harmonizowały z istniejącą kompozycją urbanistyczną, układem bryłowym i charakterem dorzucając nowe środki dla jej wydobycia. Koncepcje natomiast, które ignorowały kompozycyjne tendencje rozwoju miasta, pozostawały w sferze projektów i szybko ulegały zapomnieniu, bez względu na ich wysokie nieraz walory formalne (program egzamin ustny).

Przekreślenie dotychczasowego układu

Jako przykład możemy tu przytoczyć losy tzw. planu Lc Blonda, sporządzonego w latach 1716-1717. Petersburg pomyślany był w tym planie jako miasto-twierdza zamknięte w prawidłowy owal bastionów i fos. Owal ten zajmujący podstawową część Wyspy Wasyljewskiej obejmował także znaczne tereny Petersburga lewobrzeżnego i prawobrzeżnego i zamykał się od wschodu twierdzą Pietropawłowską. Centrum miasta Le Blond sytuował w głębi Wyspy Wasyljewskiej, gdzie powstać miał kwadratowy plac z pałacem cesarskim na środku. Na pałac orientowane były cztery magistrale przekątniowe dopełniające prostokątną sieć uliczną miasta (opinie o programie).

Piotr I zachęcony czytelnym, regularnym systemem projektu początkowo zaakceptował plan Le Blonda. Po powrocie cara z zagranicy i szczegółowym przestudiowaniu planu w zestawieniu ze stanem istniejącym zrezygnowano jednak z jego realizacji i podjęto dotychczasowy kierunek rozwoju miasta (segregator aktów prawnych).

Fiasco planu Le Blonda tłumaczy się dwojakimi przyczynami: po pierwsze - anachronicznością koncepcji miasta-twierdzy wobec nowej międzynarodowej sytuacji Rosji, gdy po zwycięstwie połtawskim i rozbiciu floty szwedzkiej północna stolica nie potrzebowała już tak olbrzymieli systemów fortyfikacyjnych ograniczających dalszy rozrost miasta; po drugie - całkowitą rozbieżnością planu z dawno już zrealizowanymi w terenie trasami kanałów i ulic. Realizacja planu Le Blonda wymagałaby rozbiórki i wyburzenia wszystkiego, co już było zbudowane w Petersburgu, z wyjątkiem tylko twierdzy Pietropawłowskiej i Admiralicji - co oczywiście było nie do przyjęcia (promocja 3 w 1). Przekreślenie dotychczasowego układu miasta, które przewidywał plan Le Blonda, pociągnęłoby za sobą straty nie tylko gospodarcze, ale i kompozycyjno-architektoniczne. Jedną z największych wad tego planu był suchy akademizm zbliżający go do teoretycznych planów miejskich Odrodzenia, a zdradzający całkowite zlekceważenie naturalnych, krajobrazowych walorów miasta.