Tradycja architektury

Jednocześnie odrzucając mumifikatorskie potraktowanie dzielnicy zabytkowej koncepcja ta postuluje gruntowną przebudowę zarówno starych, jak i nowych elementów układu śródmiejskiego, zgodnie z ich nową rolą i potrzebami miasta. Wskazania te oznaczają więc potępienie wadliwej koncepcji odgradzania się wzajemnego Warszawy starej i nowej. Nie jest też rzeczą przypadku, że towarzyszyła im ostra krytyka pod adresem kosmopolitycznego oblicza zabudowy nowoczesnej, które było główną przesłanką takiego podziału miasta (program uprawnienia budowlane na komputer).

„Podobnie jak w wykonawstwie budowlanym - mówił tow. Bolesław Bierut - odrobić musimy zaniedbania na odcinku form architektonicznych naszego budownictwa. W formach tych znajdują jeszcze wyraz pozostałości burżuazyjnego kosmopolityzmu, przejawiającego się w architekturze w postaci wznoszenia bezbarwnych, pudełkowatych domów, w postaci bezdusznego formalizmu. Nasi architekci w większym stopniu winni nawiązywać do zdrowych tradycji naszej architektury narodowej przystosowując je do nowych zadań i nowych możliwości wykonawczych i wkładając w nie nową, socjalistyczną treść" (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Zasada ciągłości i twórczego rozwijania dziedzictwa znalazła w tych wypowiedziach programowych wielostronne odbicie: proklamowano ją jako postulat powiązania nowych założeń ze starymi zespołami, rozwinięto ją wobec zadań przebudowy zespołów zabytkowych, dla właściwego włączenia ich w nurt nowego życia. Wreszcie program krytycznego nawiązania do dziedzictwa wysunięty został w stosunku do budownictwa nowego, którego nowoczesność nie miała być odtąd znamieniem opozycji i przeciwstawności względem zabytkowej zabudowy miasta (uprawnienia budowlane).

W ten sposób referat Bolesława Bieruta i Krajowa Partyjna Narada Architektów nakreśliły nową, postępową koncepcję centrum Warszawy i ustosunkowania w nim starej zabudowy do budownictwa nowego. Koncepcja ta wykazuje zbieżność z zasadami architektury radzieckiej, której przykład w niemałym stopniu dopomógł w jej sformułowaniu. Zarazem należy podkreślić, że program ten, zarówno jak całokształt platformy ideologicznej architektury polskiej wysunięty w r. 1949, korzystając szeroko z doświadczeń architektury radzieckiej wysuwał rozwiązanie problemów nabrzmiałych od dawna w polskiej twórczości architektonicznej (program egzamin ustny).

Był on odpowiedzią na wątpliwości, które w środowisku architektów polskich od dawna budziło drastyczne zerwanie z ciągłością historyczną. Był wskazaniem wyjścia z kręgu dowolności i nie ujętych dyscypliną użytkową ani plastyczną formalistycznych poszukiwań. Był drogą nawiązania nic tylko do dorobku odległych okresów rozwojowych architektury polskiej, ale również do wszystkiego co najlepsze w twórczości mistrzów pierwszej połowy XX wieku - Noakowskiego i Wędziagolskiego, Przybylskiego i Lalewicza (opinie o programie). Program wskrzeszenia więzi historycznej odpowiadał tęsknotom za prawdziwie wielkim narodowym brzmieniem architektury polskiej, tęsknotom powszechnie wypowiadanym w środowisku architektów w okresie dwudziestolecia oraz - w innym już zrozumieniu - po pierwszych latach eksperymentów architektonicznych w Polsce Ludowej. Tylko tym można wytłumaczyć szeroki oddźwięk tego programu i powszechne podjęcie jego realizacji już w latach 1949-1950, kiedy powstają między innymi nowe, pełne głębokiego wyrazu prace Bohdana Pniewskiego, Romualda Gutta, Bohdana Lacherta, Stanisława Brukalskicgo. Rozpoczyna się nowy etap twórczości architektonicznej, żywo reagującej na sformułowanie jej społecznego programu (segregator aktów prawnych).

Lata następne pchnęły naprzód koncepcję centrum Warszawy, doprowadziły do ciekawych rozwiązań poszczególnych jego elementów. Zrozumiałe, że w tak krótkim czasie nie mogły jeszcze powstać dzieła doskonałe; dopiero zestawienie dorobku lat 1949 stanem wyjściowym pokazuje kierunek i zakres przebytej drogi (promocja 3 w 1).