Drobna skala

Drobna skala dawnych polskich założeń architektonicznych wynikała istotnie z ówczesnej rzeczywistości polskiej, źródłem jej nie był jednak rzekomy demokratyzm, lecz reakcyjność ustroju, w którym wszechstronnie panowało możnowładztwo - klasa rozkładająca się, pozbawiona jedności, zwartości i perspektyw ogólnopaństwowych. Stwarzało to z jednej strony rozdrobnienie zamierzeń budowlanych, a z drugiej - swoisty partykularyzm prowincjonalny. Oto materialne i ideologiczne przesłanki drobnej skali budownictwa warszawskiego i innych miast XVJI i XVIII wieku, wówczas, gdy na Zachodzie i na Wschodzie na bazie sojuszu scentralizowanej władzy państwowej z bogatym, rosnącym w siłę mieszczaństwem powstawały pełne rozmachu stołeczne założenia reprezentacyjne baroku i klasycyzmu (program uprawnienia budowlane na komputer).

Nawiązując do świetnych tradycji architektury polskiej XVI- XVIII wieku oddzielamy więc od nich tradycje drobnoskalowości, w której przejawiły się bezpośrednio rysy ograniczoności klasowej i historycznej epoki (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Podobne przebrzmiałe już od dawna czynniki tłumaczą inne jeszcze efemeryczne tradycje. Mowa o nieregularności, również traktowanej nieraz jako trwała, czołowa tradycja narodowa. Istotnie, wiele rozwiązań sytuacyjnych polskich miast średniowiecznych i nowożytnych cechuje nieregularna kompozycja krajobrazowa (uprawnienia budowlane). Przyczyną tego zjawiska była żywiołowość rozwoju miast, która dłużej i mocniej utrwaliła się w urbanistyce polskiej niż w wielu innych krajach europejskich na skutek zacofania gospodarczego i państwowego oraz wczesnego rozkładu państwowości polskiej. Dlatego też bezkrytyczna idealizacja urbanistyki nieregularnej w warunkach współczesnych, w warunkach całkowitej planowości i spoistości organizacyjnej zabudowy miast nie ma nic wspólnego z pietyzmem dla prawdziwych tradycji (program egzamin ustny).

Regularna kompozycja

Znacznie bliższe są nam świetne tradycje polskiej urbanistyki XVIII i początku XIX wieku lub zasady urbanistyki Zamościa - ukształtowanej wedle jednorodnego planu kompozycji renesansowej. Większość polskich miast średniowiecznych reprezentuje wysoki poziom regularności i zorganizowania przestrzennego. Ma więc urbanistyka polska piękne tradycje wielkich, uporządkowanych założeń regularnych, tradycje, które nie rozwinęły się w pełni tylko z przyczyn zewnętrznych (opinie o programie).

Jednakże w malowniczych układach nieregularnych widzimy dokumenty świetnego mistrzostwa budowniczych i architektów polskich, którzy w trudnych warunkach zabudowy żywiołowej stworzyli całą gamę rozwiązań krajobrazowych. Dorobek ten zasługuje na wnikliwe studia i wyzyskanie praktyczne wszędzie tam, gdzie warunki terenowe łub istniejąca zabudowa przesądzają o celowości takich rozwiązań. Nie fetyszyzując tradycji nieregularności i nic odrzucając jej w czambuł najwłaściwiej byłoby zestawić ją z wielkim dorobkiem polskich założeń regularnych, aby operując jedną i drugą zasadą usunąć ich braki i jednostronności,’ wynikające z ich odrębnego istnienia (segregator aktów prawnych).

Regularna urbanistyka polska i światowa wykazuje zresztą tkwiące w niej możliwości syntezy z wartościami krajobrazowymi, wykazuje giętkość pozwalającą na wszechstronne uwzględnienie warunków życia i przyrody. Właśnie centrum starego Petersburga może być najlepszym przykładem takiej kompozycji regularnej, która nie ma nic wspólnego z suchym akademizmem, a odzwierciedla konkretne i żywe warunki terenowe. Nie negacja elementów krajobrazowych, nie mechanistyczne, oderwane kompozycje przestrzenne, lecz twórcze uzupełnienie i przetworzenie pejzażu zespołami regularnej architektury - oto przesłanki regularności Petersburga. Poszczególne założenia centrum petersburskiego są regularne, lecz nakierowanie i sprzężenie osi, rozmieszczenie czołowych budowli, a nawet charakter sylwetowy i plastyczny, wynikają organicznie z ustosunkowania całości do ogniska architektonicznego miasta, zwierciadła Newy (promocja 3 w 1).