Małe okruchy

Ze względu na sposób występowania i niemożność osiągania większych ciosów bazalty przerabiane są prawie wyłącznie na kruszywo. Szczególnie cenione są odmiany równoziarniste, ubogie w szkliwo wulkaniczne. Eksploatowane są w wielu kamieniołomach, z których większość ma dobre wyposażenie techniczne (program uprawnienia budowlane na komputer).

Należy podkreślić i zwrócić uwagę, ze niektóre złoża wykazują tzw. zgorzelinę słoneczną, powodującą rozpadanie się skały po wydobyciu po upływie pewnego czasu na małe okruchy o ostrych krawędziach lub kuliste, na co nie zwracano dotąd należytej uwagi. Ze względu na zmienne własności skał osadowych ustalenie własności średnich napotyka na poważne trudności. Ograniczymy się do charakterystyki własności materiałów osadowych, występujących w poszczególnych częściach Polski (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Z przeglądu własności piaskowców z różnych okolic Polski wynika, że jakościowo najlepszym materiałem są piaskowce kwarcytowe lub piaskowce o lepiszczu krzemionkowym. Piaskowce kwarcytowe i kwarcyty kieleckie (pow. kielecki i opatowski), ze względu na położenie złóż w centrum Polski jak też i własności, będą mieć niewątpliwie coraz większe znaczenie w budownictwie drogowym (uprawnienia budowlane).

Równie dobre własności wykazują piaskowce kwarcytowe i piaskowce o lepiszczu krzemionkowym z powiatu janowskiego (Rachów) i chełmskiego. Ich wytrzymałość na ściskanie dochodzi i przekracza 3000 kG/cm-, ścieralność w bębnie Deval’a poniżej 3%, na tarczy (Dor- ry) poniżej 0,5 cm, nasiąkliwość około 1 %, zwięzłość osiąga nawet 35. Materiały te dorównują zatem najlepszym materiałom pochodzenia wybuchowego i metamorficznego (program egzamin ustny).

Piaskowce gliniaste

Najbardziej rozpowszechnionym typem piaskowców są piaskowce wapienne o bardzo różnorodnych własnościach. W zasadzie piaskowce wapienne bez domieszek gliniastych, zwłaszcza drobnoziarniste o dobrych własnościach fizycznych i mechanicznych, są materiałem przydatnym do celów drogowych (opinie o programie).

Powinny one stopniowo znaleźć zastosowanie do różnego typu nawierzchni. Do tej grupy należą piaskowce karpackie, zwłaszcza drobnoziarniste. Ich wytrzymałość na ściskanie przekracza zazwyczaj 1500 kG/cm-, a często nawet 2000 kG/cm³. Ścieralność w bębnie Deval’a odmian lepszych - około 5%. Ścieralność na tarczy (Dorry) w zależności od mocy lepiszcza: odmiany lepsze - poniżej ł cm, odmiany gorsze powyżej 1 cm. Zwięzłość dochodzi niekiedy do 20 i wyżej.

Do odmian gorszych należy zaliczyć piaskowce wapienne lubelskie, odznaczające się mniejszą zwartością i jednorodnością. Liczne są również piaskowce gliniaste. Własności ich są bardzo różne. Niekiedy nie ustępują własnościom piaskowców wapiennych, przeważnie są jednak od nich gorsze. W zastosowaniu drogowym ze względu na podatność do rozmarzania, łatwą ścieralność oraz niejednorodne własności nie dają dobrych wyników. Stosowane do nawierzchni bitumicznych mogą wywierać nawet szkodliwy wpływ na bitum (segregator aktów prawnych).

W wielu okolicach Polski występują piaskowce o lepiszczu żelazistym albo mieszanym żelazisto-krzemionkowym, wapiennym lub gliniastym (np. powiat wieluński, konecki). Własności tych piaskowców są bardzo różnorodne i zależne od budowy, rodzaju lepiszcza i zwartości skały. Jak już wspomniano niejednokrotnie, najczęstszym typem piaskowców są piaskowce o lepiszczu mieszanym, co jest główną przyczyną niejednorodności materiału, często nawet w tym samym złożu, i ujemną cechą piaskowców (piaskowce karpackie i lubelskie).

Na szersze zastosowanie piaskowców w budownictwie drogowym powinna być zwrócona większa niż dotychczas uwaga. Zagadnienie to powinno być zlecone do szczegółowego opracowania odpowiedniej placówce naukowo-badawczej z poleceniem zgromadzenia materiału statystycznego z terenu, wyjaśniającego rodzaj i jakość piaskowców, stosowanych już do budowy i utrzymania dróg w poszczególnych rejonach Polski, oraz ocenę ich przydatności do tego celu (promocja 3 w 1).