Stara bryła

Każde stulecie, każda epoka wnosiła swój wkład myśli w architekturę Zamku Królewskiego w Warszawie; środowisko architektoniczne rozumiało, że z bezkrytycznym pietyzmem zachowana stara bryła pochodząca z początku XVII wieku stałaby się prowincjonalnym anachronizmem w układzie rosnącej i świetniejącej stolicy Rzeczypospolitej szlacheckiej (program uprawnienia budowlane na komputer). Dlaczego więc nasze pokolenie budujące dwumilionową stolicę Polski Ludowej miałoby kanonizować formę Zamku sprzed trzech i pół stuleci, dwieście lat temu uznaną już za przebrzmiałą? Zwłaszcza wobec doszczętnego zniszczenia Zamku, który budować będziemy od podstaw, wobec całkowitego przeobrażenia warunków urbanistycznych tej budowli wypadałoby rozważyć gruntownie przyszłą jego formę (program uprawnienia budowlane na ANDROID).

Czy odtwarzać mniej lub bardziej niedoskonałą imitację zabytku XVII wieku, czy też twórczo rozwijając najcelniejsze rysy starej budowli wznieść na tym najpiękniejszym miejscu stolicy Zamek uwielokrotniony, Zamek o spotęgowanych walorach urbanistycznych, o formach godnych przyszłej jego roli - siedziby najwyższych władz Polski Ludowej (uprawnienia budowlane).

Nie może być mowy o rezygnacji z odbudowy Zamku i wzniesieniu na jego miejscu jakiejś obcej zgoła bryły; nie może być mowy o likwidacji wartości plastyczno-historycznych starego Zamku. Zadanie należałoby rozważyć z punktu widzenia twórczo pojmowanej odbudowy i rozbudowy, tak aby nastąpiło spotęgowanie wartości zabytkowych i podniesienie ich do wielkiego brzmienia urbanistycznego. Główna trudność polega tu na znalezieniu właściwej miary i proporcji między stopniem odtworzenia starych wartości a stopniem ich przeobrażenia (program egzamin ustny).

Jedność kompozycyjna

Jedność kompozycyjna Trasy W-Z i uwypuklona w niej zasada żywej ciągłości historycznej znajduje wyraz nic tylko w fakcie włączenia do kompozycji magistrali zabytków przeszłości, lecz i w charakterze nowych budowli i obiektów nawiązujących do tradycji architektury ojczystej i światowej. Zjawisko to, najdobitniej zarysowane w kompozycji osiedla Mariensztackiego, stanowiło swoisty wyłom we froncie kosmopolitycznej twórczości i zaważyło istotnie nad dalszym rozwojem architektury polskiej. Osiedle Mariensztat jest nowym masywem mieszkaniowym powstałym na historycznym układzie terenowym i ulicznym dzielnicy podskarpowej i włączającym w swą kompozycję kilka zachowanych lub odbudowanych kamieniczek zabytkowych (opinie o programie).

Operując na kanwie historycznej autorzy stworzyli jednak zupełnie nowy układ urbanistyczny uwypuklając jego dominantę - tzw. Rynek Mariensztacki wyprowadzony na Trasę W-Z. Architektura osiedla pomyślana jest jako neutralna w zasadzie podbudowa piętrzących się nad nim zabytków Skarpy, a zwłaszcza kościoła św. Anny. Stąd wyrównany gabaryt zabudowy, spływający łagodnymi uskokami domów po pochyłości terenu; stąd zrezygnowanie z odrębnych dominant architektonicznych na rzecz niepodzielnego panowania budowli zabytkowych; stąd drobna skala architektoniczna zabudowy mariensztackiej, podkreślająca znaczenie Skarpy i wielkości ustawionych na jej krawędzi wielkoskalowych pałaców i kościołów (segregator aktów prawnych).

Zasada ta przeprowadzona konsekwentnie i pozwalająca stopić w jedną całość kompozycyjną nowe osiedle mieszkaniowe z piętrzącymi się nad nim bryłami zabytkowymi okazała się jednak niewystarczająca dla ukształtowania panoramy tego odcinka Warszawy lewobrzeżnej od strony Wisły. Domki mariensztackie ze swym małym gabarytem i drobną skalą architektoniczną nie odpowiadają zadaniu wytworzenia pierwszej kulisy elewa- cyjncj miasta od strony wielkiego obszaru rzeki.

W architekturze osiedla Mariensztackiego autorzy po raz pierwszy w twórczości powojennej sięgnęli do środków ekspresji architektonicznej przekazanych nam przez tradycję (promocja 3 w 1). Nastroje liryzmu i humanistycznego ciepła, które scharakteryzować miały socjalistyczną dzielnicę mieszkaniową, wyrazili przez użycie tradycyjnych form podcieni arkadowych, skarp, wysokich ceramicznych dachów, poprzez podjęcie tradycyjnego wątku tektonicznego ściany zwieńczonej gzymsem i rozczłonkowanej profilowanymi podziałami poziomymi. Tradycjonalizm zabudowy mariensztackiej był w istocie rzeczy pewnym nowatorstwem w okresie, gdy schematyzm i jałowość form architektury mieszkaniowej stanowiły powszechnie przyjętą zasadę.